Bu rehber, Türkiye'de teklif veren veya tedarik yapan yabancı şirket için ihaleye fesat karıştırmanın neleri kapsadığını, bununla bağlantılı edimin ifasına fesat karıştırma suçunu (m. 236) ve 4735 sayılı Kanun'un sözleşme aşamasına ilişkin kurallarını, şirkete neden ceza verilmediğini ama Ceza Kanunu'nun 20, 60 ve 242. maddelerine göre güvenlik tedbirleriyle karşılaşabileceğini, 4734 sayılı Kanun'un 58 ve 59. maddelerine göre yasaklamanın nasıl işlediğini ve sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklara ve yarısından fazlasına sahip olunan şirketlere nasıl uzandığını, ihaleye kendi aleyhine fesat karıştırıldığını düşünen isteklinin idareye şikâyet, Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet ve suç şikâyeti yollarını nasıl kullanacağını açıklar. Rehber, istekli, yerel temsilcisi ve konsorsiyumu için bir ihale dürüstlüğü kontrol listesiyle biter.
Kamu ihalesine fesat karıştırmak aynı anda hem suç hem de yasak fiildir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 235. maddesine göre kamu ihalesine fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar, kamu kurumu açısından zarar meydana gelmemişse ve cebir veya tehdit kullanılmamışsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşır; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17. ve 58. maddelerine göre yasak fiil veya davranışta bulunduğu tespit edilen herkes hakkında bir yıldan iki yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir ve yasaklama, sermaye şirketinin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortaklara da uzanır. Şirket hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz (TCK m. 20/2), ancak yararına haksız menfaat sağlanan şirket hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunabilir (m. 242 ve 60). İhaleye kendi aleyhine fesat karıştırıldığını düşünen istekli, kural olarak on gün içinde (bazı pazarlık usulü ihalelerde beş gün; ilana veya dokümana yönelik şikâyetlerde süre özel tarihlerden başlar) ve sözleşme imzalanmadan önce ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusunda bulunur, ardından on gün içinde Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapar (4734 sayılı Kanun m. 54-56) ve suç şikâyetinde bulunabilir (Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK m. 158).
Bu rehber, Türk kamu alımlarında tek başına ya da yerel bir temsilci veya konsorsiyum aracılığıyla teklif veren ya da tedarik yapan yabancı şirket için yazıldı. İki tarafı da ele alır: şirket adına hareket eden biri ihaleye fesat karıştırdığında şirketin karşılaştığı riskleri ve ihaleye şirketin aleyhine fesat karıştırıldığında başvurabileceği yolları. Ticari ilişkide belgede sahtecilik (TCK m. 204-207) ve ticari ilişkide güveni kötüye kullanma (TCK m. 155) rehberlerimiz, aynı olaylarda ortaya çıkabilecek iki suçu ele alır.
Metinler 19 Kasım 2026’da değişiklik şerhleriyle birlikte okundu. TCK m. 235 ve 236’da ve 4734 sayılı Kanun’un 11, 17 ve 54 ila 59. maddelerinde 2024-2026 döneminde yapılmış bir değişiklik bulmadık. 24 Temmuz 2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanun, 4734 sayılı Kanun’a Ek Madde 13’ü ekledi; bu madde, bu Kanun ve diğer kanunlar kapsamındaki alımlarda yerli istekliler, yerli malı ve bu malı teklif eden istekliler lehine tanınan hak ve avantajların Avrupa Birliği üyesi devletlerde yerleşik isteklilere, Avrupa Birliği menşeli mala ve bu malı teklif eden isteklilere de mütekabiliyet esasları çerçevesinde ülke ve/veya ürüne göre kısmen ya da tamamen tanınması hususunda Cumhurbaşkanını yetkili kılar. Bu yetkinin kullanılıp kullanılmadığı ihale sırasında kontrol edilmelidir.
1. Türk Ceza Kanunu’nun 235. Maddesine Göre İhaleye Fesat Karıştırma Nedir?
İhaleye fesat karıştırma suçunu, kamu kurumu veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara ilişkin ihaleler ile yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi işler (TCK m. 235/1). Ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Madde 235/5 aynı hükümleri, kamu kurum veya kuruluşları aracılığıyla yapılan artırma veya eksiltmelere ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara fesat karıştırılmasına da uygular.
Madde 235/2, ihaleye fesat karıştırılmış sayılan hâlleri sayar:
- Hileli davranışlarla, ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye veya ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek; bu yeterliğe veya koşullara sahip olmayan kişilerin ihaleye katılmasını sağlamak; teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip olduğu hâlde sahip olmadığından bahisle değerlendirme dışı bırakmak ya da sahip olmadığı hâlde sahip olduğundan bahisle değerlendirmeye almak (m. 235/2-a).
- Gizli teklif bilgisinin sızdırılması: tekliflerle ilgili olup da ihale mevzuatına veya şartnamelere göre gizli tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamak (m. 235/2-b).
- Cebir, tehdit veya hukuka aykırı diğer davranışlar: bu yollarla ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye, ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek (m. 235/2-c).
- İstekliler arasında anlaşma: ihaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmaları (m. 235/2-d).
Ceza iki hâlde değişir. Suç cebir veya tehdit kullanılarak işlenirse temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz; kasten yaralama veya tehdit suçunun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleşmesi durumunda ayrıca bu suçlar dolayısıyla da cezaya hükmolunur (m. 235/3-a). Suçun işlenmesi sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmemişse, (a) bendindeki cebir veya tehdit hâlleri hariç olmak üzere, fail hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (m. 235/3-b). İhaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevli kişiler ayrıca ilgili suç hükmüne göre de cezalandırılır (m. 235/4).
Madde 235’te teşebbüse ilişkin özel bir hüküm yoktur. Genel hüküm TCK m. 35/1’dir: kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur.
Suç, daha geniş bir idari yasaklar listesinin yanında durur. 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesi; hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmayı veya buna teşebbüs etmeyi (m. 17/a); isteklileri tereddüde düşürmeyi, katılımı engellemeyi, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmayı veya teşvik etmeyi, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmayı (m. 17/b); sahte belge veya sahte teminat düzenlemeyi, kullanmayı veya bunlara teşebbüs etmeyi (m. 17/c); alternatif teklif verebilme hâlleri dışında bir istekli tarafından doğrudan veya dolaylı olarak birden fazla teklif verilmesini (m. 17/d) ve 11. maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği hâlde ihaleye katılmayı (m. 17/e) yasaklar. Bu fiiller yasaklamaya (m. 58), suç oluşturdukları hâllerde de ceza kovuşturmasına (m. 59) yol açar.
Rakipler arasındaki anlaşma, rekabeti kısıtlayan teşebbüsler arası anlaşmaları yasaklayan 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamına da girebilir; bu yol rehberin konusu dışındadır.
2. Edimin İfasına Fesat Karıştırma (TCK m. 236) ve 4735 Sayılı Kanun’a Göre Sözleşme Aşaması
Risk ihale kararından sonra da sürer. Ceza Kanunu’nun 236/1. maddesi, kamu kurum veya kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ya da kooperatiflere karşı taahhüt altına girilen edimin ifasına fesat karıştıran kişiyi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Madde 236/2’ye göre aşağıdaki fiillerin hileli olarak yapılması hâlinde edimin ifasına fesat karıştırılmış sayılır:
- İhale kararında veya sözleşmede evsafı belirtilen maldan başka bir malın teslim veya kabul edilmesi (m. 236/2-a).
- İhale kararında veya sözleşmede belirtilen miktardan eksik malın teslim veya kabul edilmesi (m. 236/2-b).
- Edimin ihale kararında veya sözleşmede belirtilen sürede ifa edilmemesine rağmen süresinde ifa edilmiş gibi kabul edilmesi (m. 236/2-c).
- Yapım ihalelerinde eserin veya kullanılan malzemenin şartname veya sözleşmesinde belirlenen şartlara, miktar veya niteliklere uygun olmamasına rağmen kabul edilmesi (m. 236/2-d).
- Hizmet niteliğindeki edimin, ihale kararında veya sözleşmede belirtilen şartlara göre verilmemesine veya eksik verilmesine rağmen verilmiş gibi kabul edilmesi (m. 236/2-e).
Edimin ifasına fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevli kişiler ayrıca ilgili suç hükmüne göre de cezalandırılır (m. 236/3).
Sözleşme aşamasını 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu düzenler. Kanun’un 25. maddesi sözleşmenin uygulanması sırasında, diğerlerinin yanında, şu fiil ve davranışları yasaklar: sözleşmeye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek; sahte belge; hileli malzeme, araç veya usuller ile fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalat; taahhüdünü yerine getirirken idareye zarar vermek; mücbir sebepler dışında taahhüdü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemek ve sözleşmenin 16. maddeye aykırı olarak devredilmesi veya devir alınması. Kanun’un 26. maddesi bu fiiller için 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesiyle aynı modelde bir yıldan iki yıla kadar yasaklama öngörür; 27. maddesi ise bu fiillerden Türk Ceza Kanunu’na göre suç teşkil edenler için, iş tamamlandıktan ve kabul işlemi yapıldıktan sonra tespit edilmiş olsa dahi, yetkili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulmasını ve mahkeme kararıyla yasaklamayı öngörür.
4735 sayılı Kanun’un 21. maddesi iki aşamayı birbirine bağlar. Yüklenicinin ihale sürecinde Kamu İhale Kanunu’na göre yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun sözleşme yapıldıktan sonra tespit edilmesi hâlinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir (m. 21/1). Taahhüdün en az %80’i tamamlanmışsa, taahhüdün tamamlattırılmasında kamu yararı bulunuyorsa ve 21/2. maddenin (a) ila (c) bentlerinde sayılan hâller varsa (ivediliği nedeniyle kalan kısmın yeniden ihale edilmesi için yeterli sürenin bulunmaması, taahhüdün başka bir yükleniciye yaptırılmasının mümkün olmaması ve yasak fiil veya davranışın taahhüdün tamamlanmasını engelleyecek nitelikte olmaması), idare sözleşmeyi feshetmeksizin yükleniciden taahhüdünü tamamlamasını isteyebilir ve bu takdirde yüklenici taahhüdünü tamamlamak zorundadır; bu durumda da yüklenici hakkında 26. madde hükmüne göre işlem yapılır ve yükleniciden kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların tutarı kadar ceza tahsil edilir (m. 21/2).
3. Yerel Temsilcisi, Ortağı veya Çalışanı İhaleye Fesat Karıştırırsa Yabancı Şirket Sorumlu Olur mu?
Şirket olarak cezai açıdan sorumlu olmaz, ancak izinlerini, kazançlarını ve kamu ihalelerine erişimini kaybedebilir. Ceza sorumluluğu şahsidir (TCK m. 20/1); tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz, ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır (m. 20/2). Kovuşturulanlar, yerel temsilci veya teklif ekibi gibi fiilleri gerçekleştiren kişilerdir. Şirket ise güvenlik tedbirleriyle, yasaklamayla ve 4735 sayılı Kanun’daki sözleşme sonuçlarıyla karşılaşır.
Tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirleri. Ceza Kanunu’nun, 235. maddeyle açılan bölümü kapatan 242. maddesi, bu bölümde yer alan suçların işlenmesi suretiyle yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacağını öngörür. Bu tedbirleri 60. madde düzenler:
- Bir kamu kurumunun verdiği izne dayalı olarak faaliyette bulunan özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle ve bu iznin verdiği yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlardan mahkûmiyet hâlinde iznin iptaline karar verilir (m. 60/1).
- Müsadere hükümleri, yararına işlenen suçlarda özel hukuk tüzel kişileri hakkında da uygulanır (m. 60/2). Madde 55/1’e göre kazanç müsaderesi, suçun işlenmesi ile elde edilen veya suçun konusunu oluşturan ya da suçun işlenmesi için sağlanan maddi menfaatleri ve bunların değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançları kapsar; bu hükme göre müsadere kararı verilebilmesi için maddi menfaatin suçun mağduruna iade edilememesi gerekir.
- Bu tedbirlerin uygulanmasının işlenen fiile nazaran daha ağır sonuçlar ortaya çıkarabileceği durumlarda hâkim bu tedbirlere hükmetmeyebilir (m. 60/3).
Vekil, ihale kanununda adıyla anılır. 4734 sayılı Kanun’un 59/1. maddesi, taahhüt tamamlandıktan ve kabul işlemi yapıldıktan sonra tespit edilmiş olsa dahi, 17. maddedeki fiil veya davranışlardan Türk Ceza Kanunu’na göre suç teşkil edenlerde bulunan gerçek veya tüzel kişiler ile o işteki ortak veya vekilleri hakkında yetkili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulmasını öngörür. 4735 sayılı Kanun’un 27/1. maddesi sözleşme aşaması için aynı kuralı içerir.
Yasaklama ortaklık zinciri boyunca yayılır. 4734 sayılı Kanun’un 58/2. maddesine göre yasaklama kararı verilen tüzel kişi şahıs şirketiyse şirket ortaklarının tamamı hakkında, sermaye şirketiyse sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilir. Diğer yönde, hakkında yasaklama kararı verilen kişi, ortağı olduğu şahıs şirketi ve sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu sermaye şirketi bakımından da yasaklanır. Türkiye’de teklif veren şirketinin paylarının yarısından fazlasına sahip yabancı ana şirket birinci kuralın, hakkında yasaklama kararı verilmiş yabancı bir şirketin yarısından fazlasına sahip olduğu Türk bağlı şirketi ise ikinci kuralın kapsamındadır.
Konsorsiyumlar ve birden fazla teklif. İki şirketinin ya da bir şirketi ile temsilcisinin aynı ihalede teklif vermesine izin veren bir grup, 4734 sayılı Kanun’un 17/d maddesini okumalıdır: alternatif teklif verebilme hâlleri dışında bir istekli, kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekâleten birden fazla teklif veremez. Yabancı bir grubun içindeki Türk şirketi, 4. maddenin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişiler ile Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişilikler olarak tanımladığı yerli isteklidir.
Hiç teklif veremeyecek olanlar. Madde 11/1-a, diğerlerinin yanında, idarelerce veya mahkeme kararıyla kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanları ve kendi ülkesinde ya da yabancı bir ülkede kamu görevlilerine rüşvet verme suçundan dolayı hükümlü bulunanları, doğrudan veya dolaylı veya alt yüklenici olarak bütün ihalelerin dışında tutar. Bu yasaklara rağmen ihaleye katılan istekliler ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir; bu durumun tekliflerin değerlendirmesi aşamasında tespit edilememesi nedeniyle ihale onlardan biri üzerine yapılmışsa, teminatı gelir kaydedilerek ihale iptal edilir (m. 11, dördüncü fıkra).
4. İhalelere Katılmaktan Yasaklama: Kim Karar Verir, Ne Kadar Süreyle ve Başka Kimleri Kapsar?
İhalelere katılmaktan yasaklama, ceza davasından ayrı bir idari karardır. 4734 sayılı Kanun’un 58/1. maddesine göre 17. maddedeki fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında, fiil veya davranışlarının özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 2. ve 3. maddeler ile istisna edilenler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir.
Kararı; ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idarelerinde İçişleri Bakanlığı, belediyelerde ise maddenin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olarak andığı bakanlık verir (m. 58/1). Yasaklamayı gerektiren bir durumla karşılaşan idareler, gereğinin yapılması için bu durumu ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirmekle yükümlüdür (m. 58/5).
Madde 58 zamanlamayı ve sonuçları şöyle belirler:
- Aynı idarenin derhâl dışlaması. İhale sırasında veya sonrasında yasak fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler o ihaleye iştirak ettirilmez; yasaklama kararının yürürlüğe girdiği tarihe kadar aynı idarenin sonraki ihalelerine de iştirak ettirilmezler (m. 58/3).
- Karar için kırk beş gün. Yasaklama kararı, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir (m. 58/4).
- Yayım ve yürürlük. Karar Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere en geç on beş gün içinde gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer (m. 58/4).
- Sicil. Kamu İhale Kurumu bu kararları izler ve kamu ihalelerine katılmaktan yasaklı olanlara ilişkin sicilleri tutar (m. 53/b-5 ve 58/4).
Ceza davası, ilk ikisi 58/2. maddede sayılanlara da uzanan üç katman daha ekler. Birincisi, haklarında kamu davası açılmasına karar verilenler yargılama sonuna kadar Kanun kapsamındaki ihalelere katılamaz (m. 59/2). İkincisi, mahkûmiyet hâlinde mahkeme, idari yasaklama kararının bitiş tarihini izleyen günden itibaren uygulanmak üzere, Kanun kapsamındaki bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan bir yıldan üç yıla kadar yasaklama ekler (m. 59/1). Üçüncüsü, Kanun’da belirtilen yasak fiil veya davranışları nedeniyle haklarında mükerrer ceza hükmolunanlar, sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları sermaye şirketleri ve ortağı oldukları şahıs şirketleriyle birlikte, mahkeme kararıyla sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanır (m. 59/3).
5. Yabancı İstekli, Fesat Karıştırıldığını Düşündüğü Bir İhaleye Nasıl Karşı Çıkar?
Birbirinden ayrı iki yolla: ihalenin kendisine yönelen ve ihalenin iptaline veya düzeltilmesine yol açabilen ihale şikâyeti ve ilgili kişilere karşı suç şikâyeti. İhale şikâyetinin kanuni süreleri kısadır; iki aşaması olan idareye şikâyet ve Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır (4734 sayılı Kanun m. 54/2).
Kim başvurabilir. İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler (m. 54/1). İstekli olabilecek, ihale konusu alanda faaliyet gösteren ve ihale veya ön yeterlik dokümanı satın almış kişidir (m. 4).
1. adım: idareye şikâyet. Şikâyet başvurusu, işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21. maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde (ivedilik ile savunma ve güvenlik hâllerindeki pazarlık usulü) beş gün, diğer hâllerde on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce ihaleyi yapan idareye yapılır (m. 55/1). İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar (m. 55/1). İlana veya dokümana ilişkin şikâyetler, bu süreleri aşmamak üzere, en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir (m. 55/2). İdare on gün içinde gerekçeli bir karar alır ve bu karar, karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirilir (m. 55/3).
2. adım: Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet. İtirazen şikâyet, idare süresinde karar almamışsa karar verme süresinin bitimini, karar almışsa kararın bildirimini izleyen on gün içinde (m. 55/4) ve sözleşme imzalanmadan önce (m. 56/1) yapılır. İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan yalnız şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınanlar itirazen şikâyete konu edilebilir ve bunlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvurulabilir (m. 56/1). Kurum itirazen şikâyeti, başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler (m. 56/2) ve ihale işlem dosyasının kayıtlara alındığı tarihi izleyen yirmi gün içinde, 56/5. maddede sayılan hâllerde on iş günü içinde nihai kararını verir.
Sözleşme yasağı. Şikâyet başvurusunda bulunulması hâlinde, idare kararının son bildirim tarihini (veya karar verme süresinin bitimini) izleyen tarihten itibaren on gün geçmeden ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmadığı hususuna ilişkin sorgulama yapılmadan, itirazen şikâyette bulunulmuşsa da Kurum nihai karar vermeden sözleşme imzalanamaz (m. 55/5). Kanunda belirtilen sürelere ve usule uyulmadan sözleşme imzalanmış olması veya itirazen şikâyet başvurusundan feragat edilmesi, başvurunun incelenmesine ve 54. maddede sayılan kararlardan birinin alınmasına engel teşkil etmez (m. 56/3).
Dilekçe. İmzalı her dilekçe (m. 54/3), 54/4. maddede sayılan unsurları içerir; aşağıdaki kontrol listesinin 10. maddesi bunları sıralar. Aynı kişi tarafından birden fazla ihaleye, birden fazla kişi tarafından ise aynı ihaleye tek dilekçeyle başvuruda bulunulamaz (m. 54/8).
Olası sonuçlar ve başvuru bedeli. Karar; ihalenin iptali, düzeltici işlem belirlenmesi ya da örneğin başvuru süre kurallarına uygun değilse veya hukuka aykırılık tespit edilemezse başvurunun reddidir (m. 54/11). İtirazen şikâyet, 53/j-2 maddesindeki başvuru bedeline tabidir; yürürlükteki tutar başvuru sırasında kontrol edilmelidir. 24 Aralık 2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun’la değişik 53/j maddesine göre, başvuru bedelinin iddialar dikkate alınarak belirlenecek haklılık oranına karşılık gelen kısmının Kurul kararıyla başvuru sahibine iadesine karar verilir; ancak başvurunun 54/11-c maddesi uyarınca reddine ya da eşit muamele ilkesi yönünden yapılan inceleme sonucunda 54/11-a ve b maddeleri uyarınca ihalenin iptaline veya düzeltici işlem belirlenmesine karar verilmesi hâlinde başvuru bedeli iade edilmez. İade, Kurul kararının bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine yapılır.
Yargısal denetim. Şikâyetlerle ilgili Kurum tarafından verilen nihai kararlar Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde dava konusu edilebilir ve bu davalar öncelikle görülür (m. 57).
Suç şikâyeti. İhaleye fesat karıştırmaya ilişkin şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına (CMK m. 158/1), yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (m. 158/5); bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suç nedeniyle ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan şikâyet gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (m. 158/4). Soyut ve genel nitelikteki şikâyet, soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıyla sonuçlanır (m. 158/6); bu yüzden dilekçe somut olguları ve belgeleri ortaya koyar. Soruşturmada şikâyetçi delillerin toplanmasını, soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği verilmesini isteyebilir ve 153. maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini inceletebilir (m. 234/1-a). Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (m. 173/1). Kamu davası açıldıktan sonra suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir (m. 237/1).
İki yol birbirinin yerine geçmez. Madde 56, Kurumun incelemesini başvuru sahibinin iddiaları, idarenin kararı ve eşit muamele çerçevesinde kurar; suç işlenip işlenmediği Cumhuriyet savcısının ve ceza mahkemesinin işidir. 4734 sayılı Kanun’un 54 ila 56. maddelerinde ihale şikâyetini suç şikâyetine bağlayan bir hüküm bulamadık; süresinde yapılmayan ihale başvurusu, suç şikâyeti yapılmış olsun ya da olmasın, 54/11-c maddesi uyarınca reddedilir.
6. Ceza Yolu, İdari Yasaklama ve Şikâyet Yolu: Nasıl Karşılaştırılır?
| Konu | Ceza yolu (TCK m. 235) | İdari yasaklama (4734 sayılı Kanun m. 58) | Şikâyet yolu (4734 sayılı Kanun m. 54-56) |
|---|---|---|---|
| Amaç | İhaleye fesat karıştıran kişileri cezalandırmak | Yasak fiil veya davranışta bulunanları kamu ihalelerinin dışında tutmak | İhalenin kendisini durdurmak, düzeltmek veya iptal ettirmek |
| Kim başlatır | Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılan ihbar veya şikâyet (CMK m. 158); 4734 sayılı Kanun m. 59/1, suç oluşturan yasak fiiller için suç duyurusunu zorunlu kılar | İhaleyi yapan idare ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirir (m. 58/5) | Hak kaybına veya zarara uğradığını iddia eden aday, istekli veya istekli olabilecek (m. 54/1) |
| Kim karar verir | Cumhuriyet savcısı ve ceza mahkemesi | 58/1. maddede sayılan bakanlık veya diğer merci | İdare, ardından Kamu İhale Kurumu; sonra mahkemeler (m. 57) |
| Kime karşı | Gerçek kişiler (TCK m. 20/1); yararına menfaat sağlanan tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirleri (m. 242 ve 60) | Fiili işlediği tespit edilen kişi ile ortaklar veya sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar ve yarısından fazlasına sahip olunan şirketler (m. 58/2) | İdarenin ihale sürecindeki işlem ve kararları |
| Süreler | Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz için iki hafta (CMK m. 173/1) | Fiilin tespitini izleyen kırk beş gün içinde karar; on beş gün içinde yayıma gönderme (m. 58/4) | Şikâyet için on gün, 21. maddenin (b) ve (c) bentlerine göre beş gün; itirazen şikâyet için on gün; sözleşme imzalanmadan önce (m. 55 ve 56) |
| Başlıca sonuç | Üç yıldan yedi yıla kadar hapis; zarar yoksa ve cebir veya tehdit kullanılmamışsa bir yıldan üç yıla kadar (m. 235) | Bütün kamu ihalelerinden bir ila iki yıl yasaklama (m. 58/1); mahkûmiyetten sonra bir ila üç yıl mahkeme kararıyla yasaklama (m. 59/1) | İhalenin iptali, düzeltici işlem veya ret (m. 54/11) |
| Ne yapmaz | İhaleyi iptal etmez | Cezai sorumluluğa karar vermez, tazminata hükmetmez | Kimseyi cezalandırmaz, suç işlenip işlenmediğine karar vermez |
7. Yabancı İstekli, Yerel Temsilcisi ve Konsorsiyumu İçin İhale Dürüstlüğü Kontrol Listesi
1 ila 7. maddeler şirketin kendi riskine, 8 ila 13. maddeler ise ihaleye kendi aleyhine fesat karıştırıldığını düşünen isteklinin hazırlayacağı dosyaya ilişkindir.
- Teklif vermeden önce ortaklık zincirini çıkarın. Hangi şirketin teklif verdiğini, sermayesinin yarısından fazlasına kimin sahip olduğunu ve onun hangi şirketlerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğunu yazın; yasaklama bu hatlar boyunca yayılır (4734 sayılı Kanun m. 58/2 ve 59).
- Temsilciyi, ortakları ve alt yüklenicileri 11. maddeye göre tarayın. Kurumun yasaklama sicillerini (m. 53/b-5 ve 58/4), kendi ülkesinde veya yabancı bir ülkede kamu görevlilerine rüşvet verme suçundan hükümlülüğü (m. 11/1-a), idarenin ihale yetkilileri ve görevlileriyle her türlü akrabalık, ortaklık veya pay bağlantısını (m. 11/1-c ila f) ve aynı işte danışmanlık rolünü (m. 11, ikinci fıkra) kontrol edin.
- Yasak fiilleri temsilcilik ve konsorsiyum sözleşmelerine yazın. 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesindeki ve 4735 sayılı Kanun’un 25. maddesindeki fiilleri sayın; diğer isteklilerle fiyat veya katılım konusunda her türlü teması (TCK m. 235/2-d; 4734 sayılı Kanun m. 17/b) ve gizli teklif bilgisi talebini (TCK m. 235/2-b) yasaklayın; bildirim yükümlülüğü, denetim hakkı ve fesih hakkı ekleyin.
- Tek teklif kuralını grubun tamamında uygulayın. Alternatif teklife izin verilmedikçe, başka bir grup şirketinin, temsilcinin veya ortağın aynı ihalede kendisi veya başkaları adına, doğrudan veya dolaylı olarak teklif vermediğini teklif sunulmadan önce teyit edin (m. 17/d).
- Her belgeyi ve teminatı kaynağında doğrulayın. Belgeleri, iş deneyim belgelerini ve banka teminat mektuplarını sunulmadan önce düzenleyenleriyle kontrol edin; sahte belge veya sahte teminat yasak fiildir (m. 17/c), yanıltıcı bilgi ve/veya sahte belge verdiğinin tespit edilmesi ise ihale dışı bırakma sebebidir (m. 10/4-h).
- İfayı sözleşmeyle karşılaştırın. Her teslimi, miktarı, tamamlanma tarihini ve kabul tutanağını ihale kararı ve sözleşmeyle karşılaştırın (TCK m. 236/2; 4735 sayılı Kanun m. 25/c ve f).
- Şirketin kendi temsilcisinin adı geçiyorsa belgelere dayanarak hareket edin. E-postaları, mesajları, teklif dosyalarını ve ödeme kayıtlarını saklayın; davranışı durdurun; imzalanmış bir sözleşmenin 4735 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre teminatların gelir kaydedilmesi ve fesih riskiyle karşı karşıya olup olmadığını ve grubun 4734 sayılı Kanun’un 58/2. maddesi yoluyla etkilenip etkilenmediğini değerlendirin.
- Öğrenme tarihini ilk gün kaydedin. Şirketin şüpheli işlemi ne zaman ve nasıl öğrendiğini not edin; on günlük, 21. maddenin (b) ve (c) bentlerine göre beş günlük şikâyet süresi izleyen günden başlar, ilana yönelik başvurularda ise ilk ilan tarihinden, ihale dokümanına yönelik başvurularda dokümanın satın alındığı tarihten başlar (m. 55/1); dilekçede durumun farkına varıldığı tarih yer almalıdır (m. 54/4-c).
- İhale dosyasını toplayın. İhale kayıt numarası, ilan, satın alınan ihale dokümanının makbuzu (m. 4), şirketin teklifi ve teslim alındısı, bildirim tarihleriyle birlikte değerlendirme ve ihale kararları ve idareyle yazışmalar.
- Şikâyeti 54/4. maddedeki unsurlarla yazın. Başvuru sahibinin, varsa vekil ya da temsilcisinin adı, soyadı veya unvanı ve adresi; ihaleyi yapan idarenin ve ihalenin adı veya ihale kayıt numarası; başvuruya konu olan durumun farkına varıldığı veya bildirildiği tarih; başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı deliller; itirazen şikâyette idareye yapılan şikâyetin ve varsa şikâyete ilişkin idare kararının bildirim tarihi. Dilekçe başına tek ihale (m. 54/8) ve imzalı dilekçe (m. 54/3).
- Her kanuni süreyi takvime işleyin. İdarenin karar için on günü ve karar tarihini izleyen üç gün içindeki bildirimi (m. 55/3); itirazen şikâyet için on gün (m. 55/4); şikâyet üzerine alınan iptal kararına karşı beş gün (m. 56/1); ilana veya dokümana yönelik şikâyetler için ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesi (m. 55/2) ve sözleşme imzalama yasağı (m. 55/5).
- Suç şikâyetini somut olgulara dayandırın. Tarihli bir kronoloji, 9. ve 10. maddelerdeki belgeler, olguların işaret ettiği TCK m. 235/2’deki fiiller ve şirketin şikâyetçi olduğuna ilişkin açık bir beyan (CMK m. 158/6 ve 237/1); ardından avukat aracılığıyla belge örneği ve dosya incelemesi isteyin (m. 234/1-a).
- Ceza tarafındaki süreyi de takvime işleyin. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz için tebliğden itibaren iki hafta (CMK m. 173/1); itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (m. 173/2).
İlgili adımlar için Türkiye’de ticari dolandırıcılık, malvarlığı kurtarma ve beyaz yaka suçları rehberimize ve Ticari Dolandırıcılık ve Beyaz Yaka Suçları, Ceza Hukuku ve Ticari Uyuşmazlık ve Tahkim sayfalarımıza bakabilirsiniz.