Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK, 5718 sayılı Kanun) Rehberi: Uygulanacak Hukuk, Kamu Düzeni ve Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkisine Türk mahkemesinin hangi ülkenin hukukunu uygulayacağını, Türk mahkemelerinin ne zaman milletlerarası yetkiye sahip olduğunu ve yabancı mahkeme ve hakem kararlarının nasıl tanınıp tenfiz edileceğini düzenler. Bu rehber Kanun'un yapısını, Türk hâkiminin yabancı hukuku re'sen nasıl uyguladığını, atfın (renvoi) sınırlı rolünü, vatandaşlık, yerleşim yeri ve mutad mesken bağlama noktalarını, kamu düzeni ve doğrudan uygulanan kurallar istisnalarını, sözleşme ve haksız fiillere ilişkin kanunlar ihtilâfı kurallarını ve m. 40-47'deki yetki kurallarını, her hükmün maddesini göstererek anlatır.

Bu soru sizin bir dosyanızla ilgiliyse elinizdeki belgelerle bize yazabilirsiniz: WhatsApp'tan yazın · E-posta gönderin.

Av. Onur ÇalışıcıYayın 29 Ekim 2026 · 16 dk okuma
Gravür: solda uçak ve bavul, ortada iki yakayı bağlayan taş kemer köprü, sağda dengede duran terazi ve arkasında İstanbul'un taş kulesi.

Ana noktalar

  1. 5718 sayılı MÖHUK, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukuku, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini ve yabancı kararların tanınması ve tenfizini düzenler; Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır (MÖHUK m. 1).
  2. Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re'sen uygular ve yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir; yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 2/1 ve 2/2).
  3. Uygulanacak yabancı hukukun kanunlar ihtilâfı kurallarının başka bir hukuku yetkili kılması sadece kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin ihtilâflarda dikkate alınır; uygulanacak hukuku seçme imkânı verilen hâllerde, taraflarca aksi açıkça kararlaştırılmadıkça seçilen hukukun maddi hukuk hükümleri uygulanır (MÖHUK m. 2/3 ve 2/4).
  4. Yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa bu hüküm uygulanmaz ve gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır; yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hâllerde o kural uygulanır (MÖHUK m. 5 ve 6).
  5. Sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tâbidir; seçim yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır ve bu hukuk, karakteristik edim borçlusunun sözleşmenin kuruluşu sırasındaki mutad meskeni hukuku, ticari veya mesleki faaliyetler gereği kurulan sözleşmelerde ise işyeri, bulunmadığı takdirde yerleşim yeri hukuku olarak kabul edilir; ancak hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukuk bulunursa sözleşme bu hukuka tâbi olur (MÖHUK m. 24).
  6. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder (MÖHUK m. 40); belirli uyuşmazlıklar için m. 41-46'da özel kurallar vardır ve m. 47, yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar için yazılı delille ispat edilen bir yabancı mahkeme anlaşmasına imkân tanır.
Kurdeleli bir sözleşme rulosundan kesik çizgili oklar, kırmızı posta kutusunun yanındaki koyu ciltli kitaba ve İstanbul'un taş kulesi önündeki kırmızı kitaba gidiyor; arkada terazi var.
Yabancı unsurlu ilişkide hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı sorusu.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) üç konuyu düzenler: yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukuk, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ve yabancı kararların tanınması ve tenfizi; Kanun’un ikinci kısmı bu son konuda hem yabancı mahkeme kararlarını hem de yabancı hakem kararlarını kapsar (MÖHUK m. 1/1). M. 1/2, Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerinin saklı olduğunu ekler.

Türkiye ile iş yapan yabancı bir şirket, yatırımcı veya kişi için MÖHUK, sınır ötesi bir uyuşmazlığın ilk sorularını cevaplar: uyuşmazlığın esasına hangi ülkenin hukuku uygulanacak, Türk mahkemesi davaya bakabilecek mi ve yurt dışından gelen bir mahkeme veya hakem kararı Türkiye’de hangi sonucu doğurabilecek. Bu rehber Kanun’un sırasını izler ve her adımda ilgili maddeyi gösterir.

1. MÖHUK Neyi Düzenler ve Nasıl Bir Yapıya Sahiptir?

MÖHUK, hem uygulanacak hukukun belirlenmesini hem de milletlerarası usul hukukuna ilişkin yetki, tanıma ve tenfiz sorularını düzenleyen 66 maddelik tek bir kanundur. 27 Kasım 2007’de kabul edilmiş, 12 Aralık 2007 tarihli ve 26728 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (m. 65). M. 64/1, aynı konudaki 20/5/1982 tarihli ve 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’u yürürlükten kaldırmıştır. Resmî güncel metinde tek bir değişiklik kaydı vardır: 7550 sayılı Kanun, 4 Haziran 2025’ten geçerli olmak üzere m. 27’nin (iş sözleşmeleri) iki fıkrasını değiştirmiştir.

Kanun üç kısımdan oluşur: milletlerarası özel hukuk (m. 1-39), milletlerarası usul hukuku (m. 40-63) ve son hükümler (m. 64-66).

Kısım ve bölümMaddelerKapsamı
Birinci Kısım, Birinci Bölüm: Genel Hükümler1-8Kapsam, yabancı hukukun uygulanması, atıf, değişken ihtilâflar, vatandaşlık esasına göre yetkili hukuk, kamu düzeni, doğrudan uygulanan kurallar, şekil, zamanaşımı
Birinci Kısım, İkinci Bölüm: Kanunlar İhtilâfı Kuralları9-39Ehliyet, vesâyet ve kısıtlılık, gaiplik, nişanlılık, evlilik, boşanma, evlilik malları, soybağı, evlât edinme, nafaka, miras, aynî haklar, taşıma araçları, fikrî mülkiyet, sözleşmeler (24-33), haksız fiiller ve diğer sözleşme dışı borçlar (34-39)
İkinci Kısım, Birinci Bölüm: Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi40-49Genel kural, kişi hâlleri, miras, iş, tüketici ve sigorta uyuşmazlıkları, yetki anlaşması, teminat, yabancı devletin yargı muafiyeti
İkinci Kısım, İkinci Bölüm: Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi ve Tanınması50-63Yabancı mahkeme kararları (50-59), yabancı hakem kararları (60-63)
Üçüncü Kısım: Son Hükümler64-66Yürürlükten kaldırılan hükümler, yürürlük, yürütme

Kanunlar ihtilâfı kuralları birkaç bağlama noktasını tekrar tekrar kullanır. 4. bölümdeki tablo, Kanun’dan örneklerle başlıcalarını gösterir.

2. Türk Hâkimi Yabancı Hukuku Nasıl Uygular?

Türk hâkimi, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kuralların yetkili kıldığı yabancı hukuku re’sen uygular. MÖHUK m. 2/1 bu kuralı koyar ve hâkimin yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebileceğini ekler. M. 2/2’ye göre yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi hâlinde Türk hukuku uygulanır.

Metinden iki sonuç çıkar. Birincisi, bir Türk kanunlar ihtilâfı kuralı yabancı bir hukuku gösterdiğinde hâkim o hukuku re’sen uygular. İkincisi, uyuşmazlığa yabancı bir hukukun uygulanacağını bekleyen taraf, hâkim m. 2/1’e göre tarafların yardımını isteyebildiği için ilgili hükümlerin metnini sunarak mahkemeye destek olabilir.

M. 2/5, iki veya daha çok bölgesel birime sahip olan ve bu birimleri değişik hukuk düzenlerine sahip bulunan devletleri ele alır. Hangi bölge hukukunun uygulanacağı o devletin hukukuna göre belirlenir; o devlet hukukunda belirleyici bir hükmün yokluğu hâlinde ihtilâfla en sıkı ilişkili bölge hukuku uygulanır.

Atıf (renvoi): yabancı kanunlar ihtilâfı kuralı ne zaman dikkate alınır?

Atıf, yabancı bir hukuka yapılan yollamanın o ülkenin kendi kanunlar ihtilâfı kurallarını da kapsayıp kapsamadığı sorusudur. MÖHUK bu soruyu dar cevaplar. M. 2/3’e göre uygulanacak yabancı hukukun kanunlar ihtilâfı kurallarının başka bir hukuku yetkili kılması, sadece kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin ihtilâflarda dikkate alınır ve bu ihtilâflarda o hukukun maddi hukuk hükümleri uygulanır. Bu alanların dışında, yabancı kanunlar ihtilâfı kurallarının yaptığı böyle bir yollama dikkate alınmaz.

M. 2/4 taraf seçimi için bir kural ekler: uygulanacak hukuku seçme imkânı verilen hâllerde, taraflarca aksi açıkça kararlaştırılmadıkça seçilen hukukun maddi hukuk hükümleri uygulanır. Bu nedenle İngiliz hukukunu seçen bir sözleşme, sözleşme hükmü aksini açıkça öngörmedikçe İngiliz kanunlar ihtilâfı kurallarına değil, İngiliz maddi sözleşme hukukuna götürür.

3. Değişken İhtilâflar ve Birden Fazla Vatandaşlığı Olan Kişiler

Kanunlar ihtilâfı kurallarının bir kısmı, bir ilişkiyi kişinin vatandaşlığına, yerleşim yerine veya mutad meskenine bağlar; bunların hepsi zamanla değişebilir. M. 3 esas alınacak anı belirler: yetkili hukukun vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esaslarına göre tayin edildiği hâllerde, aksine hüküm olmadıkça, dava tarihindeki vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esas alınır. Birçok kanunlar ihtilâfı kuralı farklı bir an göstererek böyle bir aksine hüküm içerir; örneğin evlenme ehliyeti ve şartları için evlenme anı (m. 13/1) veya soybağının kuruluşu için çocuğun doğum anı (m. 16/1).

M. 4, yetkili hukukun vatandaşlık esasına göre tayin edildiği ve Kanun’da aksinin öngörülmediği hâller için vatandaşlık kurallarını tamamlar:

  1. Vatansızlar ve mülteciler hakkında yerleşim yeri, bulunmadığı hâllerde mutad mesken, o da yok ise dava tarihinde bulunduğu ülke hukuku uygulanır (m. 4/a).
  2. Birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olanlar hakkında, bunların aynı zamanda Türk vatandaşı olmaları hâlinde Türk hukuku uygulanır (m. 4/b).
  3. Birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olup aynı zamanda Türk vatandaşı olmayanlar hakkında, daha sıkı ilişki hâlinde bulundukları devlet hukuku uygulanır (m. 4/c).

4. MÖHUK’un Kullandığı Bağlama Noktaları

Bağlama noktası, bir kanunlar ihtilâfı kuralının bir hukuk düzenini göstermek için kullandığı bağdır: kişinin vatandaşlığı, bir malın bulunduğu yer, haksız fiilin işlendiği yer veya tarafların kendi seçimi gibi. MÖHUK bu rehberde ele alınan hükümlerde aşağıdaki bağlama noktalarını kullanır.

Bağlama noktasıKanundaki terimMÖHUK'tan örnekler
Vatandaşlık (millî hukuk)millî hukukHak ve fiil ehliyeti (9/1); evlenme ehliyeti ve şartları (13/1); miras (20/1)
Mutad meskenmutad meskenNafaka talepleri: nafaka alacaklısının mutad meskeni (19/1); seçim yokken sözleşmelerde kabul edilen hukuk (24/4); hukuk seçimi yapılmamış tüketici sözleşmeleri (26/2)
Yerleşim yeriyerleşim yeriVatansızlar ve mülteciler (4/a); karakteristik edim borçlusunun işyeri bulunmayan ticari sözleşmeler (24/4)
İşyeriişyeriTicari veya mesleki faaliyetler gereği kurulan sözleşmeler: karakteristik edim borçlusunun işyeri (24/4)
İdare merkeziidare merkeziTüzel kişilerin ve kişi veya mal topluluklarının ehliyeti: statülerindeki idare merkezi (9/4); statüsü bulunmayan tüzel kişilerde ve tüzel kişiliği bulunmayan kişi veya mal topluluklarında fiilî idare merkezi (9/5)
Malın bulunduğu yermalların bulunduğu ülkeİşlem anında taşınır ve taşınmazlar üzerindeki aynî haklar (21/1); taşınmazlara ilişkin sözleşmeler (25)
Haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yerhaksız fiilin işlendiği ülkeHaksız fiiller (34/1 ve 34/2)
Tarafların seçimihukuk seçimiSözleşmeler (24/1); haksız fiilin meydana gelmesinden sonra (34/5); sınırları içinde evlilik malları (15/1)
En sıkı / daha sıkı ilişkien sıkı ilişki; daha sıkı ilişkiSeçim yokken sözleşmeler (24/4); haksız fiiller (34/3); Türk vatandaşı olmayan birden fazla vatandaşlığa sahip kişiler (4/c)

Kanun bu terimleri tanımlamaz.

5. Kamu Düzeni ve Doğrudan Uygulanan Kurallar

İki genel hüküm, kanunlar ihtilâfı kuralı yabancı bir hukuku gösterse bile o hukukun etkisini sınırlar.

M. 5’e göre yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır. Metin, yabancı hükmün “belirli bir olaya uygulanan hükmü” olarak ele alınmasını ve Türk kamu düzenine “açıkça” aykırı olmasını arar. Kanun neyin Türk kamu düzenine dâhil olduğunu saymaz; bunu mahkeme değerlendirir.

M. 6’ya göre yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hâllerde o kural uygulanır. İngilizcede bu kurallar “overriding mandatory rules” olarak anılır. M. 6 bu kuralları saymaz; bir Türk kuralının bu niteliği taşıyıp taşımadığını mahkeme değerlendirir.

Sözleşmeler bakımından m. 31, üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kuralları için bir kural ekler. Sözleşmeden doğan ilişkinin tâbi olduğu hukuk uygulanırken, sözleşmeyle sıkı ilişkili olduğu takdirde üçüncü bir devletin hukukunun doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınabilir; söz konusu kurallara etki tanımak ve uygulayıp uygulamamak konusunda bu kuralların amacı, niteliği, muhtevası ve sonuçları dikkate alınır.

Birinci bölümü iki genel kural daha tamamlar. M. 7’ye göre hukuki işlemler, yapıldıkları ülke hukukunun veya o hukuki işlemin esası hakkında yetkili olan hukukun maddi hukuk hükümlerinin öngördüğü şekle uygun olarak yapılabilir. M. 8’e göre zamanaşımı, hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tâbidir; dolayısıyla sözleşmeden doğan bir alacağın zamanaşımı süresi, sözleşmeye uygulanan hukuku izler.

6. Sözleşmeye Hangi Hukuk Uygulanır?

Sözleşme, tarafların seçtiği hukuka; seçim yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuka tâbidir. MÖHUK m. 24/1’e göre sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tâbidir; sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen hukuk seçimi de geçerlidir.

Kanun, seçimin nasıl işlediğini ve sözleşmenin varlığının nasıl değerlendirileceğini şöyle düzenler:

  1. Taraflar, seçilen hukukun sözleşmenin tamamına veya bir kısmına uygulanacağını kararlaştırabilir (m. 24/2).
  2. Hukuk seçimi taraflarca her zaman yapılabilir veya değiştirilebilir; sözleşmenin kurulmasından sonraki hukuk seçimi, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak kaydıyla, geriye etkili olarak geçerlidir (m. 24/3).
  3. Sözleşmeden doğan ilişkinin veya bir hükmünün varlığı ve maddi geçerliliği, sözleşmenin geçerli olması hâlinde hangi hukuk uygulanacaksa o hukuka tâbidir (m. 32/1). M. 32/2’ye göre taraflardan birinin davranışına hüküm tanımanın uygulanacak hukuka tâbi kılınmasının hakkaniyete uygun olmayacağı hâlin şartlarından anlaşılırsa, irade beyanının varlığına rızası olmadığını iddia eden tarafın mutad meskeninin bulunduğu ülke hukuku uygulanır.

Hukuk seçimi yapılmamışsa m. 24/4 sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuku uygular ve bu hukukun nasıl belirleneceğini gösterir. Bu hukuk, karakteristik edim borçlusunun sözleşmenin kuruluşu sırasındaki mutad meskeni hukuku olarak kabul edilir. Ticari veya mesleki faaliyetler gereği kurulan sözleşmelerde karakteristik edim borçlusunun işyeri, bulunmadığı takdirde yerleşim yeri hukukudur. Karakteristik edim borçlusunun birden çok işyeri varsa, söz konusu sözleşmeyle en sıkı ilişki içinde bulunan işyeri hukukudur. Ancak hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşme bu hukuka tâbi olur.

Kendi kuralları olan sözleşmeler

M. 25-30, bazı sözleşme türleri için özel kurallar koyar:

  1. Taşınmazlara veya onların kullanımına ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tâbidir (m. 25).
  2. M. 26/1 kapsamındaki tüketici sözleşmeleri, m. 26/4’teki istisnalar saklı kalmak üzere, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak kaydıyla tarafların seçtikleri hukuka tâbidir; hukuk seçimi yapılmamışsa ve m. 26/2’deki şartlar altında tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır (m. 26).
  3. İş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak üzere tarafların sözleşmeyle belirledikleri hukuka tâbidir (7550 sayılı Kanun ile 4 Haziran 2025’ten geçerli olarak değişik m. 27/1). İş sözleşmesinde hukuk seçiminin sınırı rehberimiz 2025 değişikliklerini anlatır.
  4. Fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeler (m. 28), eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler (m. 29) ve temsil yetkisi (m. 30) için ayrı ayrı kurallar vardır.

7. Haksız Fiil Talebine Hangi Hukuk Uygulanır?

Haksız fiilden doğan talep, haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir. MÖHUK m. 34/1 bu kuralı koyar. M. 34/2’ye göre haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması hâlinde zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır. M. 34/3’e göre haksız fiilden doğan borç ilişkisinin başka bir ülke ile daha sıkı ilişkili olması hâlinde bu ülke hukuku uygulanır.

İki kural daha talep sahibi için önemlidir. M. 34/4’e göre haksız fiile veya sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk imkân veriyorsa zarar gören, talebini doğrudan doğruya sorumlunun sigortacısına karşı ileri sürebilir. M. 34/5’e göre taraflar, haksız fiilin meydana gelmesinden sonra uygulanacak hukuku açık olarak seçebilir.

M. 35-39; kişilik haklarının basın, radyo, televizyon gibi medya yoluyla, internet veya diğer kitle iletişim araçları ile ihlâlinden doğan talepler, imalâtçının sözleşme dışı sorumluluğu, haksız rekabet, rekabetin engellenmesi ve sebepsiz zenginleşme için özel kurallar içerir.

8. Kişiler, Aile ve Miras: Kısa Bakış

Kişiler, aile ve miras alanındaki kanunlar ihtilâfı kurallarında vatandaşlık ve mutad mesken bağlama noktası olarak tekrar tekrar karşımıza çıkar. Birkaç kural bu yapıyı gösterir:

  1. Hak ve fiil ehliyeti ilgilinin millî hukukuna tâbidir (m. 9/1). Millî hukukuna göre ehliyetsiz olan bir kişi, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı hukuki işlemle bağlıdır; aile ve miras hukuku ile başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemler bu hükmün dışındadır (m. 9/2).
  2. Tüzel kişilerin veya kişi veya mal topluluklarının hak ve fiil ehliyetleri statülerindeki idare merkezi hukukuna tâbidir; ancak fiilî idare merkezinin Türkiye’de olması hâlinde Türk hukuku uygulanabilir (m. 9/4).
  3. Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir; tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır. Geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır (m. 14/1 ve 14/4).
  4. Nafaka talepleri nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir (m. 19/1).
  5. Miras ölenin millî hukukuna tâbidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır (m. 20/1).
  6. Taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer aynî haklar, işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna tâbidir (m. 21/1).

Bunlar temel bağlantılardır; her maddenin, somut bir olayda belirleyici olabilecek başka fıkraları vardır ve m. 2/3’e göre atıf, kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin ihtilâflarda dikkate alınır.

Solda yük konteyneri ve önünde kırmızı zarf var; zarftan çıkan kesik çizgili oklu yol terazi ile dik duran kırmızı kitaba varıyor, arkada İstanbul'un taş kulesi görünüyor.
Yabancı unsurlu uyuşmazlığın Türk mahkemesi önüne getirilmesi.

9. Türk Mahkemeleri Ne Zaman Milletlerarası Yetkiye Sahiptir?

Genel kural olarak Türk yer itibariyle yetki kuralları bir Türk mahkemesini yetkili kılıyorsa Türk mahkemesi milletlerarası yetkiye sahiptir. MÖHUK m. 40’a göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin eder. Başlıca iç hukuk kuralları 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndadır (HMK).

Sınır ötesi ticari talepler bakımından ilgili HMK kuralları şunlardır:

  1. Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6/1).
  2. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili mahkeme, davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir; diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere malvarlığı haklarına ilişkin dava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir (HMK m. 9/1).
  3. Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m. 10/1).
  4. Bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda, o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 14/1).
  5. Haksız fiilden doğan davalarda, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 16/1).
  6. Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12/1).

MÖHUK’taki özel yetki kuralları

MÖHUK m. 41-46 belirli uyuşmazlıklar için kurallar ekler:

  1. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde m. 41’deki mahkeme sırasına göre Türkiye’de görülür; bu sıra Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biriyle sona erer. M. 42, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan yabancılar hakkındaki bazı kişi hâli kararlarını düzenler.
  2. Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yerinin Türkiye’de olmaması hâlinde terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür (m. 43).
  3. Bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; işçinin işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir (m. 44).
  4. M. 26’da tanımlanan tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, tüketicinin seçimine göre, tüketicinin yerleşim yeri veya mutad meskeni ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri yetkilidir; tüketiciye karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme tüketicinin Türkiye’deki mutad meskeni mahkemesidir (m. 45).
  5. Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda, sigortacının esas işyeri veya sigorta sözleşmesini yapan şubesinin ya da acentasının Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; sigorta ettirene, sigortalıya veya lehdara karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme onların Türkiye’deki yerleşim yeri veya mutad meskeni mahkemesidir (m. 46).

10. Taraflar Yabancı Bir Mahkemeyi Seçebilir mi?

Evet; yer itibariyle yetki münhasır değilse ve anlaşma yazılı delille ispat edilirse, yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar için seçebilirler. MÖHUK m. 47/1’e göre yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde taraflar, böyle bir uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilir. Anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olur.

Aynı fıkra, böyle bir anlaşmanın Türk mahkemeleri önündeki sonucunu da gösterir: dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde yetkili Türk mahkemesinde görülür. Yabancı mahkemeyi yetkili kılan bir hükme rağmen Türkiye’de dava edilen davalının aracı yetki itirazıdır. Yetkinin kesin olmadığı davalarda HMK m. 19/2, yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesini ve itiraz edenin yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmesini arar; aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz. HMK m. 19/4’e göre davalı süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetki itirazında bulunmazsa davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.

M. 47/2 bir sınır koyar: m. 44, 45 ve 46’da, yani iş, tüketici ve sigorta uyuşmazlıklarında belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez.

Taraflar bunun yerine bir Türk mahkemesini seçerse HMK m. 17/1’e göre tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir ve taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır; HMK m. 18/2’ye göre yetki sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı olarak yapılması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan mahkeme veya mahkemelerin gösterilmesi şarttır.

MÖHUK uygulanacak hukuku (m. 24) ve yabancı mahkemenin seçimini (m. 47) ayrı hükümlerde düzenler; bu nedenle sözleşmede her biri kendi hükmünde ele alınmalıdır. Tahkime götürülen uyuşmazlıklar ise tahkim kurallarını izler; bunun için tahkim sözleşmesi ve tahkim itirazı rehberimize bakınız.

11. Teminat ve Yargı Muafiyeti

MÖHUK m. 48/1’e göre Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. M. 48/2’ye göre mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar. Tutar Kanun’da belirlenmemiştir; teminatı mahkeme belirler. M. 48 başka bir muafiyet sebebi saymaz. Kanun’un genel hükmü olan m. 1/2 ise Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar.

M. 49/1’e göre yabancı devlete, özel hukuk ilişkilerinden doğan hukuki uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz; m. 49/2’ye göre bu gibi uyuşmazlıklarda yabancı devletin diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabilir.

12. Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi

İkinci Kısmın ikinci bölümü, yabancı bir mahkeme veya hakem kararının Türkiye’de hangi sonucu doğurabileceğini düzenler. M. 50/1’e göre yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye’de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır; m. 51/1’e göre tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. M. 54/1 tenfiz şartlarını sayar; bunlar arasında karşılıklılık ve hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması da vardır. M. 58/1’e göre yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi (tanıma), yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; ancak tanımada m. 54/1’in (a) bendindeki karşılıklılık şartı uygulanmaz. Kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcı olan yabancı hakem kararları m. 60/1’e göre tenfiz edilebilir; ret sebepleri m. 62’dedir. Şartlar, belgeler ve usul için yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tenfizi ve yabancı hakem kararlarının Türkiye’de tenfizi rehberlerimize bakınız.

13. Yabancılık Unsurlu Bir Dosya İçin Çalışma Listesi

Yukarıdaki hükümler, Türk bir karşı tarafla sözleşme yapan veya uyuşmazlığa giren yabancı taraf için kısa bir soru sırası ortaya koyar.

  1. Milletlerarası sözleşme olup olmadığını kontrol edin. M. 1/2, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar.
  2. Uygulanacak hukuku belirleyin. Hukuk seçimi var mı (m. 24/1)? Yoksa karakteristik edim borçlusu kim (m. 24/4)? Haksız fiilde fiil nerede işlendi ve zarar nerede meydana geldi (m. 34)?
  3. Sınırları sınayın. Kamu düzeni (m. 5), Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları (m. 6) ve tüketici ve iş sözleşmeleri için m. 26 ve 27’deki asgari koruma.
  4. Yabancı hukuku hazırlayın. Hâkim, yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir (m. 2/1).
  5. Yetkili mahkemeyi bulun. M. 40 yoluyla HMK kuralları; m. 47/1’e göre yazılı delille ispat edilen yabancı mahkeme anlaşması; m. 47/2’deki sınır.
  6. İtiraz ve teminatı planlayın. Yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürün (HMK m. 19/2); yabancı davacı olarak mahkemenin m. 48/1’e göre belirleyeceği teminata ve m. 48/2’deki karşılıklılık sorusuna hazırlanın.
  7. Son aşamayı düşünün. Yurt dışından gelecek bir mahkeme veya hakem kararı için, sözleşmeyi hazırlarken m. 54 ve 62’yi gözden geçirin.

Ticari uyuşmazlık ve tahkim hizmet sayfamız Türk mahkemeleri önündeki sınır ötesi uyuşmazlıklarda nasıl çalıştığımızı, yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tenfizi sayfamız ise Türkiye’de tenfiz işlerini anlatır.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye'de MÖHUK nedir?

MÖHUK, 27 Kasım 2007'de kabul edilen ve 12 Aralık 2007 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un kısaltmasıdır. MÖHUK m. 1/1'e göre Kanun, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukuku, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini ve yabancı kararların tanınması ve tenfizini düzenler. M. 1/2'ye göre Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır. M. 64/1, aynı konudaki 20/5/1982 tarihli ve 2675 sayılı eski Kanun'u yürürlükten kaldırmıştır.

Türk mahkemesi yabancı hukuku kendiliğinden mi uygular, yoksa tarafların mı ispat etmesi gerekir?

MÖHUK m. 2/1'e göre hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re'sen uygular ve yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir. Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse m. 2/2 uyarınca Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle yabancı bir hukuka dayanan taraf, ilgili hükümlerin metnini sunarak mahkemeye yardımcı olabilir.

Türk bir şirketle yaptığımız sözleşmeye İngiliz veya New York hukukunu seçebilir miyiz?

Evet. MÖHUK m. 24/1 uyarınca sözleşmeden doğan borç ilişkileri, tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tâbidir; sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen hukuk seçimi de geçerlidir. Taraflar seçilen hukukun sözleşmenin tamamına veya bir kısmına uygulanacağını kararlaştırabilir (m. 24/2) ve hukuk seçimini her zaman yapabilir veya değiştirebilir (m. 24/3). Seçim, m. 5'teki kamu düzeni istisnasına ve m. 6'ya göre Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarına tâbidir; taşınmazlara ilişkin sözleşmeler, tüketici sözleşmeleri ve iş sözleşmeleri için ayrı kurallar vardır (m. 25, 26 ve 27).

Taraflar hiçbir hukuk seçmemişse sözleşmeye hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m. 24/4'e göre sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuk uygulanır. Bu hukuk, karakteristik edim borçlusunun sözleşmenin kuruluşu sırasındaki mutad meskeni hukuku; ticari veya mesleki faaliyetler gereği kurulan sözleşmelerde karakteristik edim borçlusunun işyeri, bulunmadığı takdirde yerleşim yeri hukuku; karakteristik edim borçlusunun birden çok işyeri varsa söz konusu sözleşmeyle en sıkı ilişki içinde bulunan işyeri hukuku olarak kabul edilir. Ancak hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşme bu hukuka tâbi olur.

Türk mahkemesi yabancı bir davalıya karşı açılan davaya ne zaman bakabilir?

MÖHUK m. 40 uyarınca Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarıyla tayin edilir. Bu kurallara göre genel yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6/1); Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili mahkeme davalının Türkiye'deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir ve diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere malvarlığı haklarına ilişkin dava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir (HMK m. 9/1). Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de (HMK m. 10/1), haksız fiilden doğan davalar HMK m. 16/1'de sayılan yerlerde de açılabilir.

Yabancı bir mahkemeyi yetkili kılan sözleşme hükmü Türkiye'de geçerli midir?

MÖHUK m. 47/1'e göre yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde taraflar, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilir. Anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olur. Dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde yetkili Türk mahkemesinde görülür. M. 47/2'ye göre m. 44, 45 ve 46'da belirlenen mahkemelerin (iş, tüketici ve sigorta uyuşmazlıkları) yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez.

Türkiye'de dava açan yabancı şirket teminat göstermek zorunda mıdır?

MÖHUK m. 48/1 uyarınca Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleri ile karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. M. 48/2 uyarınca mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar. M. 48 bir tutar belirlemez; teminatı mahkeme belirler.

Bu içerik genel bilgilendirmedir, hukuki tavsiye değildir. Durumunuza özel danışmanlık için bir avukatla görüşün. Lex Lata Consulting & Law tarafından hazırlanmıştır.

Av. Onur Çalışıcı

Av. Onur Çalışıcı

Yazar hakkında · Kurucu Avukat · İstanbul Barosu · Baro sicil no 83426

Lex lata Latincede “yürürlükteki hukuk” demektir. Büroyu Av. Onur Çalışıcı kurdu; ilk görüşmeden dosyanın sonuna kadar doğrudan onunla görüşürsünüz. Yabancı müvekkillerle yazışmalar İngilizce yapılır, Türkçe belgelerin ne dediği ayrıca anlatılır.

Ne olduğunu kısaca yazın, size dönüş yapalım. Bu yazı genel bilgidir; dosyanıza özel görüş değildir.

Son gözden geçirme: Ekim 2026 · LinkedIn: linkedin.com/in/onurcalisici

OfisKarataş Sk. No:6, SNS Plaza Kat:3, Kağıthane, İstanbul

Ekranda

Beyaz TV · Beyaz Ana Haber · Eylül 2026

Huzuru bozan kiracıya tahliye

Kiracının davranışının çekilmez hale geldiğinin somut delillerle ortaya konması ve şartlar oluştuğunda 30 günlük sürenin aranmadığı istisnai durumlar.

İlgili hukuki rehberler ve yayınlar

  1. Sözleşme, Bono veya Çekteki Sahte İmza Türkiye'de Suç mu? TCK m. 204, 207, 209 ve 210
  2. ABD Mahkeme Kararının Türkiye'de Tenfizi: Eyalet Hukukunda Karşılıklılık, Gıyabi Hüküm ve Cezalandırıcı Tazminat
  3. Ticari İlişkilerde Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK m. 155): Tevdi ve Teslim Edilen Mallar, Distribütörler, Acenteler ve Depocular
  4. Milletlerarası Tahkimde Geçici Hukuki Koruma: Mahkemeden İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz, Hakem Kurulunun Kararları (MTK m. 1, 3, 6 ve 10)
  5. Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye'de Tenfizi
  6. Kamu İhalelerinde İhaleye Fesat Karıştırma: Yabancı İstekli ve Tedarikçi İçin Ne Anlama Gelir?
  7. Tahkim Yeri Türkiye Olan Tahkimde Hakem Nasıl Reddedilir? HMK 417-418 ve 4686 Sayılı MTK'ya Göre Ret Sebepleri, Süreler ve Mahkeme Denetimi
  8. Birleşik Krallık Mahkeme Kararlarının Türkiye'de Tenfizi: Karşılıklılık, Tebligat ve 1931 Sözleşmesi
  9. Alman Mahkeme Kararının Türkiye'de Tenfizi: Karşılıklılık, Kesinleşme ve 1929 Sözleşmesi
  10. Kanada Mahkeme Kararının Türkiye'de Tenfizi: Şartlar, Karşılıklılık ve Türkiye'deki Davalıya Tebligat

Tüm rehberler

İlgili hizmet alanları

Ofis ve etkinlikler

Gürsel Mah., Karataş Sk. No:6, SNS Plaza Kat:3, Kağıthane / İstanbul · Adres ve yol tarifi

Lex Lata'nın Kağıthane'deki ofisi: çalışma masaları ve duvardaki ekranlarda Lex Lata logosu
Ofis · Kağıthane, İstanbul
Av. Onur Çalışıcı, Blockchain Expo World İstanbul'da blokzincir hukuku panelinde, Temmuz 2024
Blokzincir hukuku paneli · Blockchain Expo World, İstanbul · Temmuz 2024
Lex Lata toplantı odasında masa başında bir görüşme
Toplantı odası · Kağıthane, İstanbul

SNS Plaza, Kağıthane, İstanbulİletişim sayfası