Yabancı bir alıcıya yapılacak satışta dosya çoğu zaman tapu randevusunda değil, randevuya gelinmeden önce durur. Başlangıçta düzeltilmesi gereken yaygın bir bilgi vardır: değerleme raporu, yabancının alıcı olduğu her satışta aranan genel bir şart değildir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 13.06.2024 tarihli 2024/4 sayılı Genelgesi, vatandaşlık kazanımı içermeyen işlemlerde taşınmaz değerleme raporunun aranmayacağını söyler ve zorunluluğun eski kaynağı olan 2019 tarihli iki genelgeyi yürürlükten kaldırır. Alım Türk vatandaşlığı başvurusuna dayanak yapılacaksa yatırım tutarı Tutar Tespit Belgesi (TTB) ile teyit edilir; bu belgenin hangi kanaldan alınacağı ve ne kadar süre içinde kullanılacağı gözden kaçtığında dosyayı durdurur. Dosyayı fiilen durduran diğer engeller ise taşınmazın hangi askerî ya da güvenlik bölgesinde kaldığı, 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 35. maddesindeki alan tavanları ve tapuda beyan edilecek bedelin harç ve ceza bakımından doğurduğu sonuçtur.
Bu sayfa, “yabancı Türkiye’de taşınmaz alabilir mi” sorusunun cevabını değil, alabileceği kabul edildikten sonra işlemin önüne çıkan usul engellerini ele alır. Kimin hangi şartlarla edinebileceği, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ülke listesi ve genel çerçeve için yabancı olarak Türkiye’de gayrimenkul alımına ilişkin rehberimize bakılabilir.
Değerleme raporu hâlâ zorunlu mu?
Zorunluluk hiçbir zaman kanunda değil, idarî genelgelerde yer aldı; bu yüzden birkaç kez değişti. Başlangıçta zorunluluğun kaynağı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 15.02.2019 tarihli 2019/1 (1795) ve 30.05.2019 tarihli 2019/5 (1799) sayılı genelgeleriydi.
Bugünkü çerçeveyi Genel Müdürlüğün 13.06.2024 tarihli ve E-36189470-125.01.01-12973768 sayılı 2024/4 sayılı Genelgesi çizer. Genelge, 19.11.2024 tarihli Makam Oluru ile Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 20. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca vatandaşlık kazanımı içeren işlemlerin Tutar Tespit Belgesi (TTB) ile teyit edilmesine karar verildiğini belirtir ve sonucu şöyle bağlar: yabancıların taraf olduğu vatandaşlık kazanımı içeren işlemler dışındaki diğer işlemlerde “taşınmaz değerleme raporu aranılmayacak”, vatandaşlık kazanımı içeren işlemlerde ise Taşınmaz Yatırım Tespit Belgesine konu yatırım tutarının teyidi TTB ile sağlanacaktır. Genelge ayrıca 2019/5 ve 2019/1 sayılı genelgeleri ve ilgi listesindeki üç talimatı yürürlükten kaldırır.
Genelgedeki değişiklikler ve eki Uygulama Kılavuzu 09.12.2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Metin 2026’da yeniden değişmiştir: TTB’ye esas raporu düzenleyecek değerleme kuruluşuna, on iki aylık süreye ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarına ilişkin ifadeler 28.09.2026 tarihli Makam Oluru ile değiştirilmiş, yürürlükten kaldırılan talimatlar arasına bir talimat daha eklenmiştir. Usulün kanunda değil bir genelgede yer alması Yönetmelik’le de uyumludur: Yönetmelik’in 20. maddesinin dokuzuncu fıkrası, yatırım şartlarının sağlanıp sağlanmadığının tespitinde uygulanacak usul ve esasların tespiti yapan kurumca belirleneceğini söyler; taşınmaz yatırımında tespit, aynı maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi uyarınca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yapılır ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü bu Bakanlığın bünyesindedir.
| Metin | Tarih | Yabancı alıcı bakımından sonucu |
|---|---|---|
| 2019/1 ve 2019/5 sayılı genelgeler | 15.02.2019 ve 30.05.2019 | Raporun eski genel zorunluluk kaynağı; 2024/4 sayılı Genelge ile yürürlükten kaldırıldı |
| 2024/4 sayılı Genelge | 13.06.2024; değişiklikler ve Kılavuz 09.12.2024 | Vatandaşlık kazanımı içermeyen işlemlerde rapor aranmaz; vatandaşlık işlemlerinde yatırım tutarı TTB ile teyit edilir |
| 2024/4 sayılı Genelgeyi değiştiren Makam Oluru | 28.09.2026 | TTB'ye esas raporu SPK tarafından yetkilendirilmiş herhangi bir değerleme kuruluşu düzenler; TTB ile başvuru arası on iki ayı geçemez, geçerse rapor yenilenir |
| 2024/2 sayılı Genelge | 2024/4 metninde belirtilmez | 2024/4'ün güncel metninde yalnız TTB uygulamasından önce GEDAŞ'ın düzenlediği raporlara ilişkin geçiş kuralında anılır |
Pratik sonuç şudur: “bana değerleme raporu gerekir mi” sorusunun kesin cevabı, kendi işleminizin tarihindeki duruma göre verilir ve ilgili tapu müdürlüğünden teyit edilir. Bu başlıkta ticari sayfalar ve eski yayınlar mevzuatın gerisinde kalabilmektedir; yalnız 2026’daki değişiklik bile raporu kimin düzenleyeceğini ve hangi süre içinde kullanılacağını değiştirmiştir.
Vatandaşlık işleminde rapor ve Tutar Tespit Belgesi (TTB)
Alım vatandaşlık başvurusuna dayanak yapılacaksa değerleme raporu ortadan kalkmaz, ama işlevi değişir: rapor, TTB adı verilen belgenin kaynağıdır. Genelge TTB’yi, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş herhangi bir değerleme kuruluşu tarafından düzenlenen taşınmaz değerleme raporundan elde edilen, raporun eki olarak TADEBİS uygulaması üzerinden hazırlanarak TAKBİS/Webtapu sistemine gönderilen ve ilgili taşınmazın vatandaşlık kazanımı amacıyla kabul edilebilecek yatırım tutarını gösteren doküman olarak tanımlar. Kuruluşa ilişkin ifade 28.09.2026 tarihli Makam Oluru ile değiştirilmiştir; bugünkü metin belirli bir şirketi değil, SPK tarafından yetkilendirilmiş herhangi bir değerleme kuruluşunu işaret eder.
Talep kanalı da belirlidir: TTB’ye esas değerleme raporu talebi, WebTapu/TADEBİS sistemi üzerinden vatandaşlık amacıyla değerleme raporu talebi menüsünden yapılır. TTB’nin sistem üzerinden gönderilmesi esastır ve fiziki olarak ibraz edilen TTB işleme alınmaz. Aracının ya da geliştiricinin elden verdiği bir belge, ne kadar düzgün hazırlanmış olursa olsun bu yolun yerine geçmez. Genelge talebi kimin yapacağını ve ücreti düzenlemez; bu konularda genelge ekindeki Uygulama Kılavuzu ve tapu müdürlüğünün işlem tarihindeki uygulaması esas alınmalıdır.
Genelge yatırım tutarının nasıl ölçüleceğini de söyler. Resmî senette beyan edilen satış bedeli ya da satış vaadinde belirlenen bedeller toplamı ile bedel transferleri ve ödemeleri toplamı ayrı ayrı aranan tutarı sağlamalıdır: 12.01.2017 ile 18.09.2018 tarihleri arasında satın alınmış taşınmazlar için 1.000.000 Amerikan Doları, 19.09.2018 tarihinden sonra satın alınmış ya da alınacak taşınmazlar için 400.000 Amerikan Doları. Bu değerler TTB ile teyit edilir. Yani senet bedelinin eşiği sağlaması ödemelerdeki eksikliği, ödemelerin eşiği sağlaması da senette düşük gösterilen bedeli kapatmaz.
| İşlem | Değerleme raporu | Yatırım tutarının teyidi |
|---|---|---|
| Yabancının taraf olduğu, vatandaşlık kazanımı içermeyen işlem | Aranmaz | Söz konusu değil |
| Vatandaşlık kazanımı içeren işlem | SPK tarafından yetkilendirilmiş herhangi bir değerleme kuruluşu; talep WebTapu/TADEBİS'teki vatandaşlık amacıyla değerleme raporu talebi menüsünden | TTB; TADEBİS üzerinden TAKBİS/Webtapu sistemine gönderilir, fiziki TTB işleme alınmaz |
| Kamu kurum ve kuruluşları, bunların iktisadi teşebbüsleri, müesseseleri, iştirak ve bağlı ortaklıkları ile bunların iştiraklerinin taraf olduğu vatandaşlık işlemi | Genelge ayrıca düzenlemez | TTB ile teyit gerekmez |
| Gayrimenkul yatırım ortaklığının vatandaşlık amacıyla satışı veya satış vaadi | Tapu işleminden önce düzenlettirilen, KAP'ta yayımlanan ve bağımsız bölümün değerini içeren rapor ya da WebTapu/TADEBİS üzerinden TTB'ye esas yeni rapor talebi | Genelge TTB teyidini aramaz; KAP raporu ibraz edilirse Genel Müdürlüğe soru konusu edilerek alınan cevaba göre işlem yapılır |
Genelge bir geçiş kuralı da içerir. TTB uygulamasından önce, DAB ve ödeme dekontlarının aranan tutarı sağladığı ama 2024/2 sayılı Genelge kapsamında GEDAŞ tarafından düzenlenen taşınmaz değerleme raporunun yatırım tutarını teyit etmediği dosyalarda konu doğrudan Genel Müdürlüğe (Yabancı İşler Dairesi Başkanlığı) intikal ettirilir ve alınacak cevaba göre işlem yapılır; Yönetmeliğin aradığı değeri sağlayanlar ise doğrudan kabul edilir. Bugünkü metinde GEDAŞ adı yalnız bu geçiş kuralında geçer.
TTB’nin on iki aylık sınırı ve harç bakımından etkisi
Genelgeye göre TTB ile vatandaşlık kazanımı içeren işlem başvurusu arasındaki fark on iki ayı geçemez; on iki ayı geçen TTB’lerde belgeye esas değerleme raporu yenilenir. Bu ifade de 28.09.2026 tarihli Makam Oluru ile değiştirilmiştir. Pratik sonuç takvimle ilgilidir: yurt dışında yaşayan bir alıcı rapor alındıktan sonra işlemi uzun süre ertelerse, başvuru tarihinde TTB’nin bu sınırı aşıp aşmadığına bakılmalı ve rapor yenilenmesi gerekiyorsa masrafın kime ait olacağı sözleşmede önceden çözülmelidir. Sürenin hangi belgenin tarihine göre ölçüleceği genelgenin kendisinde ayrıntılı değildir; işlem tarihinde tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.
İkinci kural harçla ilgilidir. Genelge, TTB’de tespit edilen bir tutarın yürürlükteki mevzuat kapsamında tapu harcı bakımından bir bağlayıcılığı bulunmadığını açıkça söyler. TTB’deki yatırım tutarı harç matrahının yerine geçmez; harç, aşağıda anlatılan 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 63. maddesine göre hesaplanır.
Son pratik nokta, belgenin ne olduğu ve ne olmadığıdır. TTB, taşınmazın vatandaşlık kazanımı amacıyla kabul edilebilecek yatırım tutarını gösterir; taşınmazın hukuki durumu hakkında bir güvence vermez. Taşınmazın hukuki durumunun incelenmesi ayrı bir iştir ve gayrimenkul hukuku çalışmamızın kapsamına girer.
Bölgenin türü: bir kısmında izin, bir kısmında mutlak yasak
Yabancı alıcılar bakımından en sık karıştırılan konu, askerî bölge denetiminin bir izin süreci mi yoksa bir yasak mı olduğudur. Cevap bölgenin türüne göre değişir.
2644 sayılı Kanun’un 35. maddesi, askerî yasak bölgeler, askerî güvenlik bölgeleri ve stratejik bölgelere ait harita ve koordinat değerlerinin Millî Savunma Bakanlığınca, özel güvenlik bölgelerine ait olanların ise İçişleri Bakanlığınca Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün bağlı olduğu Bakanlığa verileceğini düzenler ve “gönderilen belge ve bilgilere göre tapu işlemleri yürütülür” der. Yani yabancı gerçek kişi alımlarında bölge denetimi, alıcının ayrıca toplayacağı bir izin yazısı dosyası değil, idarenin kendi verisi üzerinden yaptığı bir denetimdir.
Bu denetimin sonucu her bölgede aynı değildir. 2565 sayılı Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu’nun 9/b maddesi, ikinci derece kara askerî yasak bölgesi bakımından “Yabancı gerçek ve tüzelkişiler bu bölgede taşınmaz mal edinemezler” der; aynı maddenin (c) bendi yabancıların izin almadan bu bölgeye giremeyeceğini, oturamayacağını, çalışamayacağını ve taşınmaz mal kiralayamayacağını ekler. Burada müzakere edilebilecek bir izin yolu yoktur. Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliği’nin 24. maddesi ise askerî güvenlik bölgelerindeki kamulaştırılmayan malların yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişilere satılamayacağını, devredilemeyeceğini ve kiralanamayacağını; özel güvenlik bölgelerinde bulunan taşınmazların yabancı gerçek kişilere satılması, devredilmesi ve kiralanmasının ise taşınmazın bulunduğu yerdeki valiliğin iznine tabi olduğunu düzenler. Valilik iznine tabi hususlar, 2644 sayılı Kanun’un 36. maddesinin uygulanmasına ilişkin yönetmelik gereğince oluşturulan komisyon tarafından, edinimin ya da kiralamanın ülke güvenliğine uygunluğu değerlendirilerek karara bağlanır.
Alıcı bir yabancı gerçek kişi değil de yabancı sermayeli bir Türk şirketiyse rejim 2644 sayılı Kanun’un 36. maddesine geçer. Yabancı gerçek kişilerin, yabancı tüzel kişilerin veya uluslararası kuruluşların yüzde elli ya da daha fazla paya sahip olduğu veyahut yönetim çoğunluğunu atama veya görevden alma yetkisini haiz olduğu, Türkiye’de kurulu şirketler, ana sözleşmelerinde belirtilen faaliyet konularını yürütmek üzere taşınmaz edinebilir. Bu şirketlerin askerî yasak bölgeler, askerî güvenlik bölgeleri ve 2565 sayılı Kanun’un 28. maddesi çerçevesinde belirlenen bölgelerdeki edinimleri Genelkurmay Başkanlığının ya da yetkilendireceği komutanlıkların, özel güvenlik bölgelerindeki edinimleri ise valiliğin iznine tabidir. Aynı maddenin beşinci fıkrası bir istisna getirir: taşınmaz rehni tesisinde, rehnin paraya çevrilmesi kapsamındaki edinimlerde, şirket birleşme ve bölünmelerinden doğan nakillerde, organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri, teknoloji geliştirme bölgeleri ve serbest bölgeler gibi özel yatırım bölgelerindeki edinimlerde ve bankaların alacaklarını tahsil amacıyla edindiği taşınmazlarda bu madde hükümleri uygulanmaz.
| Bölge türü | Yabancı gerçek kişi | Yabancı sermayeli Türk şirketi |
|---|---|---|
| İkinci derece kara askerî yasak bölgesi | Edinemez; izinsiz kiralayamaz (2565 m. 9/b, 9/c) | Genelkurmay Başkanlığının ya da yetkilendireceği komutanlığın izni (2644 m. 36) |
| Askerî güvenlik bölgesi | Satış, devir ve kira yasak (Yönetmelik m. 24) | Genelkurmay Başkanlığının ya da yetkilendireceği komutanlığın izni |
| Özel güvenlik bölgesi | Valilik izni; komisyon ülke güvenliğine uygunluğu değerlendirir | Taşınmazın bulunduğu yerdeki valiliğin izni |
| 2565 sayılı Kanun'un 28. maddesi kapsamında belirlenen bölge | Cumhurbaşkanı kararıyla edinme yasağı ve izne bağlı kira getirilebilir | Genelkurmay Başkanlığının ya da yetkilendireceği komutanlığın izni |
2565 sayılı Kanun’un 28. maddesi, askerî yasak bölgelere yakınlığı veya diğer stratejik nedenlerle tespit edilecek bölgelerde yabancıların taşınmaz edinemeyeceğine ve izin alınmadıkça kiralayamayacağına Cumhurbaşkanınca karar verilebileceğini öngörür; 29. madde ise bu bölgelerde taşınmazı bulunan yabancıların taşınmazlarının tasfiyesine karar verme yetkisini Cumhurbaşkanına verir. Ayrıca 9. maddenin son cümlesi, 2527 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanan Türk soylu yabancılar hakkında maddenin ne şekilde uygulanacağının yönetmelikte gösterileceğini söyler; bu nedenle yasak, her yabancı bakımından tek biçimli bir kural olarak sunulamaz.
İlçe kotası tam olarak neyin yüzde onudur
2644 sayılı Kanun’un 35. maddesinin birinci fıkrası iki tavan koyar: yabancı uyruklu gerçek kişilerin edindikleri taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı ayni hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Bu ölçütün ilçenin toplam yüzölçümü olmadığına dikkat edilmelidir; hesap, ilçenin yalnızca özel mülkiyete konu alanı üzerinden yapılır ve bu, kamu alanlarının payı yüksek ilçelerde tavanı beklenenden çok daha erken doldurur.
Otuz hektarlık sınır ise mutlak değildir: aynı fıkranın son cümlesi Cumhurbaşkanına kişi başına ülke genelinde edinilebilecek miktarı iki katına kadar artırma yetkisi verir. Bu bir yetkidir; işlem tarihinde bu yetkinin kullanılıp kullanılmadığı ayrıca teyit edilmelidir. Maddenin üçüncü fıkrası ayrıca Cumhurbaşkanına, yabancıların edinimlerini ülke, kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak belirleme, sınırlandırma, kısmen veya tamamen durdurma ya da yasaklama yetkisi tanır.
Aynı maddenin ikinci fıkrasında, çoğu zaman gözden kaçan bir istisna vardır: yabancı ticaret şirketleri ile yabancı uyruklu gerçek kişiler lehine taşınmaz rehni tesisinde bu maddede yer alan sınırlamalar uygulanmaz. Yani ipotek, yüzde onluk ve otuz hektarlık tavanların dışındadır; kredi teminatı olarak kurulacak bir rehin, alım tavanına takılmaz.
Beşinci fıkra ise sonraki alıcı için bir engel üretir. Yabancı gerçek kişiler ve yabancı ticaret şirketleri, satın aldıkları yapısız taşınmazda geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır; onaylanan proje, başlama ve bitirilme süresi belirlenerek tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu müdürlüğüne gönderilir. Böyle bir taşınmazı devralmayı düşünen alıcı, beyanlar hanesindeki bu kaydı ve süreleri okumadan bedel belirleyemez. Maddeye aykırı olarak edinilen, edinim amacına aykırı kullanıldığı tespit edilen, süresinde başvurulmayan veya projesi gerçekleştirilmeyen taşınmazlar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde malikçe tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir.
Beyan edilen bedel: 2025’te bir kata çıkan ceza
492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 63. maddesi, gayrimenkul devir ve iktisaplarında tapu ve kadastro harcının emlak vergisi değerinden az olmamak üzere, beyan edilen devir ve iktisap bedeli üzerinden hesaplanacağını söyler. Kat irtifaklı gayrimenkul devir ve iktisaplarında harç, devir ve iktisap bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır. Maddedeki “kayıtlı değer” ya da “emlâk vergisi değeri” deyimi, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 29. maddesine göre belirlenen vergi değerini ifade eder.
Aynı maddenin devamı, düşük beyanın sonucunu düzenler: tapuda yapılan işlemden sonra emlak vergisi değerinden daha düşük bir bedel üzerinden harç ödendiğinin veya beyan edilen bedelin gerçek durumu yansıtmadığının tespiti hâlinde, aradaki farka isabet eden harç ikmalen veya re’sen tarh edilir ve bu harç için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda yer alan vergi ziyaı cezası uygulanır. Cezanın ağırlığı yakın tarihte değişmiştir: 4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle fıkradaki ”% 25 nispetinde” ibaresi “bir kat” şeklinde değiştirilmiştir. Fıkranın son cümlesi ise bir sınır çizer; takdir komisyonu kararlarına istinaden bu fıkra uyarınca tarhiyat yapılamaz.
Oran tarafında sabit bir rakam yazmak doğru olmaz. Kanun’a ekli (4) sayılı tarifenin 20/a bendindeki kanuni nispet binde 10’dur ve gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabında devreden ile devralan için ayrı ayrı uygulanır. Bende 2017’de eklenen paragraf, Cumhurbaşkanına bu kanuni nispeti gayrimenkullerin türleri, yeni inşa edilen konut veya işyerlerinin ilk satışı, sınıfları, büyüklükleri, bulunduğu yer ve vergi değerleri itibarıyla birlikte veya ayrı ayrı olmak üzere bir katına kadar artırma, onda birine kadar indirme yetkisi verir. Bu yetki kullanılmış olduğundan tarifenin “uygulanan miktar” sütunundaki oran hâlen taraf başına binde 20’dir; yani bugün ödenen rakam kanuni nispetin kendisi değil, artırım yetkisinin kullanılmış hâlidir. Oran geçmişte konut ve işyerleri için geçici sürelerle binde 15’e de indirilmiştir. Bu nedenle işlem tarihinde yürürlükte olan oran ayrıca kontrol edilmelidir.
Pratikte risk şuradadır: tapuda beyan edilen bedel ödeme belgeleriyle uyuşmuyorsa, dosyada bedelin gerçek durumu yansıtmadığına dair hazır bir iz bulunuyor demektir. Vatandaşlık işleminde bu risk vatandaşlık dosyasına da uzanır: 2024/4 sayılı Genelge resmî senette beyan edilen bedelin de eşiği tek başına sağlamasını aradığından, düşük beyan harç sonuçlarının yanında vatandaşlık dosyasını da dayanaksız bırakır. Bu, alım sonrasında da sonuç doğurur; taşınmazın işletme ve mülkiyet yükümlülükleri konusunda yurt dışındaki mâlikler için taşınmaz uyum çerçevemize ve kat mülkiyetine tabi taşınmazlarda ortak gider yükümlülüğünü ele alan aidat ve işletme projesi yazımıza bakılabilir.
Vatandaşlığa konu satış ayrı bir dosyadır
Alım aynı zamanda Türk vatandaşlığı başvurusuna dayanak yapılacaksa, tapu işlemi kendi başına yeterli olmaz. Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 20. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi, en az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarındaki kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazın, tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi konulmak şartıyla satın alınmasını arar. Bent, 12/12/2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile bu hâle getirilmiştir; değişiklikten önce yalnızca “taşınmaz” denilmekteydi. Sonuç olarak çıplak arsa bu yoldan çıkarılmıştır ve alıcının aldığı taşınmazın vasfı, randevudan önce çözülmesi gereken bir meseledir.
Satış vaadi yolu da aynı bentte düzenlenmiştir: kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş, en az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarı peşin olarak yatırılan ve tapu siciline üç yıl süreyle devir ve terkini yapılmayacağı taahhüdü şerh edilmek şartıyla noterde düzenlenmiş sözleşme aranır. Parasal değerlerin belirlenmesinde tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınır.
Ödemenin yolu da serbest değildir. Aynı maddenin onuncu fıkrası, (b) bendindeki döviz tutarlarının işlem öncesinde Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya, bu bankaca da Merkez Bankasına satılacağını, uygulama esaslarını Merkez Bankasının belirleyeceğini düzenler. Bedeli doğrudan satıcının yurt dışındaki hesabına göndermek, tapu devrini geçerli kılsa dahi vatandaşlık dosyasını dayanaksız bırakır. Değerleme raporunun bugün arandığı alan da burasıdır: yatırım tutarı yukarıda anlatılan TTB ile teyit edilir ve TTB’ye esas rapor talebi WebTapu/TADEBİS sistemindeki vatandaşlık amacıyla değerleme raporu talebi menüsünden yapılır. Elden getirilen fiziki bir TTB işleme alınmaz.
Tutarlar Cumhurbaşkanı kararlarına bağlıdır ve geçmişte değişmiştir; bu nedenle işlem tarihinde yürürlükte olan eşik ayrıca doğrulanmalıdır.
Hangi engel hangi belgeyle kapanır
| Engel | Nereden görünür | Nasıl kapanır |
|---|---|---|
| Vatandaşlık işleminde TTB yok ya da sistem dışında, fiziki olarak getirilmiş | TAKBİS/Webtapu sistemindeki TTB kaydı | WebTapu/TADEBİS'te vatandaşlık amacıyla değerleme raporu talebi ve TTB'nin TADEBİS üzerinden TAKBİS/Webtapu sistemine gönderilmesi |
| TTB ile işlem başvurusu arası on iki ayı geçmiş | TTB tarihi ile başvuru tarihi | Belgeye esas değerleme raporunun yenilenmesi |
| Taşınmaz askerî güvenlik bölgesinde ya da ikinci derece kara askerî yasak bölgesinde | Bakanlıklarca aktarılan harita ve koordinat verisi; sicildeki bölge beyanı | Kapanmaz; devir yasaktır |
| Taşınmaz özel güvenlik bölgesinde | Aynı veri kaynağı | Taşınmazın bulunduğu yerdeki valiliğin izni; komisyon ülke güvenliğine uygunluğu değerlendirir |
| İlçe tavanı ya da kişisel alan tavanı aşılıyor | 2644 m. 35 hesabı | Kapanmaz; aşan edinim tasfiye ve bedele çevirme rejimine girer |
| Yapısız taşınmazda onaylı proje şerhi | Tapu kütüğünün beyanlar hanesi | Süreler ve proje yükümlülüğü devralınarak ya da bedele yansıtılarak yönetilir |
| Vatandaşlık dosyasında eşik ya da ödeme yolu eksik | Resmî senetteki bedel; bedel transferlerinin belgeleri; TTB | Senet bedeli ile transfer toplamının ayrı ayrı eşiği sağlaması, TTB ile teyit ve dövizin işlem öncesinde bankaya, bankaca Merkez Bankasına satılması |
Bu engellerin ortak özelliği, hepsinin tapu randevusundan önce görülebilir olmasıdır. Sicil kaydının beyanlar hanesiyle birlikte okunması, bölgenin türünün tespit edilmesi, işlemin vatandaşlık kazanımı içerip içermediğinin ve dolayısıyla TTB gerekip gerekmediğinin belirlenmesi ve gerekiyorsa TTB’nin satış takvimine oturtulması, randevu gününde çıkacak bir sürprizin neredeyse tamamını ortadan kaldırır. Taşınmazın fiilî durumu da aynı incelemenin parçasıdır; hakkı olmayan bir kullanıcının bulunduğu bir taşınmazda devir sonrası açılacak davalar için müdahalenin men’i ve ecrimisil yazımıza bakılabilir.
Kaynak metinler: 2644 sayılı Tapu Kanunu, 2565 sayılı Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu; Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliği (Resmî Gazete, 30.04.1983); Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete, 06.04.2010); Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 13.06.2024 tarihli 2024/4 sayılı Genelgesi (28.09.2026 tarihli Makam Oluru ile değişik metin).