HMK 439 nedir?
HMK m. 407/1, bu Kısımdaki hükümleri 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun tanımladığı anlamda yabancılık unsuru içermeyen ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği uyuşmazlıklar hakkında uygulanır. Bu kapsamda HMK m. 439/1, hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabileceğini söyler. İptal davası tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır; öncelikle ve ivedilikle görülür. Dava, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren bir ay içinde açılabilir. Davanın açılması kararın icrasını durdurmaz (HMK m. 439/4).
HMK m. 407/1, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun tahkime ilişkin hükümlerini 4686 sayılı Kanun’un tanımladığı anlamda yabancılık unsuru içermeyen ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği uyuşmazlıklara bağlar. Bu kapsamda HMK m. 439/1, hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabileceğini söyler. Dava tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır ve öncelikle ve ivedilikle görülür.
Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icra edilmesi sürecini düzenleyen 5718 sayılı MÖHUK ve New York Konvansiyonu kapsamındaki Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi rejiminden farklı olarak HMK m. 439, m. 407/1’deki şartlar içinde verilen hakem kararının iptalini düzenler. Dava tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır. İkinci fıkra iptal sebeplerini sayar. Süre, kararın taraflara bildirildiği tarihten itibaren bir aydır. Dava, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz (HMK m. 439/1 ve 439/4).
1. Dava tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır
HMK m. 439/1, iptal davasının tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılacağını ve öncelikle ve ivedilikle görüleceğini yazar.
2. HMK m. 439/2 kapsamındaki iptal sebepleri
HMK m. 439/1 hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabileceğini söyler. İkinci fıkra, kararın iptal edilebileceği hâlleri sayar.
| İptal Sebebi (HMK m. 439/2) | Kanundaki ifade |
|---|---|
| Ehliyetsizlik ve Geçersiz Sözleşme (a bendi) | Tahkim sözleşmesinin taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim sözleşmesinin geçersiz olduğu. |
| Hakem Seçimi Usulsüzlüğü (b bendi) | Hakem veya hakem kurulunun seçiminde, sözleşmede belirlenen veya bu Kısımda öngörülen usule uyulmadığı. |
| Tahkim Süresinin Sona Ermesi (c bendi) | Kararın, tahkim süresi içinde verilmediği. |
| Yetki Konusunda Hukuka Aykırılık (ç bendi) | Hakem veya hakem kurulunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiği. |
| Yetki Aşımı / Talep Aşımı (d bendi) | Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar vermesi veya talebin tamamı hakkında karar vermemesi ya da yetkisini aşması. |
| Usul Hükümlerine Aykırılık (e bendi) | Tahkim yargılamasının, usul açısından sözleşmede veya bu yönde bir sözleşme bulunmaması hâlinde bu Kısımda yer alan hükümlere uygun yürütülmediği ve bu durumun kararın esasına etkili olduğu. |
| Hukuki Dinlenilme Hakkının İhlali (f bendi) | Tarafların eşitliği ilkesine ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediği. |
| Tahkime Elverişsizlik (g bendi) | Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı. |
| Kamu Düzenine Aykırılık (ğ bendi) | Kararın kamu düzenine aykırı olduğu. |
HMK m. 439/2, hakem kararının iptal edilebileceği hâlleri sayar. Maddenin metni, bu hâllerden hangisinin kendiliğinden hangisinin talep üzerine inceleneceğini ayrıca yazmaz.
3. Bir aylık süre
HMK m. 439/4, iptal davasının bir ay içinde açılabileceğini yazar. Bu süre, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
4. İcranın Durdurulması ve Teminat Usulü
HMK m. 439/4, hakem kararına karşı iptal davası açılmasının kararın icrasını durdurmayacağını yazar. Taraflardan birinin talebi üzerine, hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartıyla kararın icrası durdurulabilir.
5. Kısmen İptal İmkânı: HMK m. 439(3)
HMK m. 439/3, hakem veya hakem kurulunun tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği iddiasıyla açılan iptal davasında, tahkim sözleşmesi kapsamında olan konuların kapsam dışında kalan konulardan ayrılması mümkünse, hakem kararının yalnız tahkim sözleşmesi kapsamında olmayan konuları içeren bölümünün iptal edilebileceğini yazar.
6. Kanun Yolu: Temyiz İncelemesi ve Yüksek Mahkeme Aşaması
HMK m. 439/6, iptal davası hakkında verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabileceğini yazar. Temyiz incelemesi, bu maddede yer alan iptal sebepleriyle sınırlı olarak, öncelikle ve ivedilikle karara bağlanır. Temyiz, kararın icrasını durdurmaz.
7. Tahkim Yargılamasında Hukuki Dinlenilme Hakkının Sınırları ve Usuli İtirazların Kaydı
HMK m. 439/2(f), tarafların eşitliği ilkesine ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmemesini iptal sebebi sayar. HMK m. 423/1, tarafların tahkim yargılamasında eşit hak ve yetkiye sahip olduğunu ve taraflara hukuki dinlenilme hakkını kullanma imkânı tanınacağını yazar. HMK m. 409/1’e göre tarafların aksini kararlaştırabilecekleri bir hükme veya tahkim sözleşmesine uyulmazsa ilgili taraf bu aykırılığa itiraz edebilir. Aykırılığı öğrendiği tarihten itibaren iki hafta veya hakemlerin kararlaştırdığı süre içinde itiraz etmeden tahkime devam ederse itiraz hakkından feragat etmiş sayılır.
8. Kamu düzeni
HMK m. 439/2(ğ), kararın kamu düzenine aykırı olduğunun tespit edilmesi hâlinde hakem kararının iptal edilebileceğini yazar. Madde, kamu düzenine hangi hâllerin girdiğini listelemez ve bu hâlin kendiliğinden mi inceleneceğini ayrıca söylemez. İkinci fıkra, iptal sebeplerini saydığı için maddi hukukun yeniden incelenmesi bu listede yer almaz.
9. Sonuç ve Uluslararası Şirketler İçin Stratejik Tavsiyeler
HMK m. 407/1’in kapsamındaki bir hakem kararına karşı HMK m. 439/1 yalnız iptal davasını açar ve davayı tahkim yeri bölge adliye mahkemesine bırakır. Süre, kararın veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren bir aydır. Dava icrayı kendiliğinden durdurmaz; durdurma, taleple ve hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak teminatla istenebilir (HMK m. 439/4).