İthalat ve İhracat Mevzuatı

Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasındaki ticaret yollarının kavşağındaki konumu, onu ithalatçılar ve ihracatçılar için doğal bir üs kılar; Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği — 1996’dan bu yana yürürlükte — sayesinde sanayi ürünlerinin çoğu AB’ye ve AB’den gümrük vergisi olmadan hareket eder. Ancak ticaret serbestisi koşulsuz değildir. Yabancı bir şirketin eşyasının doğru sınıflandırılması, doğru rejim altında gümrüklenmesi ve çoğu halde sınırı geçmeden önce izin, kayıt ya da ürün güvenliği gerekliliklerini karşılaması gerekir. Sevkiyatların akışkan, vergilerin ise öngörülebilir kalmasını sağlayan şey, planlama aşamasında mevzuat pozisyonunun doğru kurulmasıdır.

İthalat ve İhracat Rejimi

Türkiye’de dış ticaret iki temel düzenlemeyle çerçevelenir: İthalat Rejimi Kararı ve İhracat Rejimi Kararı; her biri Ticaret Bakanlığı tebliğleriyle detaylandırılır. Kararlar önce genel kuralı — ticaretin serbest olduğunu — koyar, ardından bu kuralın dışında kalan eşyayı ayrık tutar.

İthalat tarafında eşyanın çoğu serbestçe girer; ancak bazıları gümrükten çekilmeden önce izin, ön kayıt ya da uygunluk/ürün güvenliği denetimi gerektirir; kimileri ise gözetim altına alınır veya kotaya tabidir. İhracat tarafında da ihracat genel olarak serbesttir; yine de belirli eşya — bazı tarım ürünleri, savunma malzemeleri ve çift kullanımlı ürünler — kayıt ya da izin gerektirir. Listeler her yılın kararları ve tebliğleriyle değiştiğinden, sınıflandırma ve rejim varsayılmamalı, somut ürün için teyit edilmelidir. Sağlıklı bir gümrükleme ve gümrük kıymeti tespiti süreci de buradan başlar.

İzin, Kayıt ve Ürün Güvenliği Denetimi

İlk kez ithalat yapan biri için en sık karşılaşılan engel vergi değil, uygunluktur. Düzenlemeye tabi ürünlerin satılabilmesi için Türk teknik standartlarını karşıladığını göstermesi gerekir ve bu denetim sınırda uygulanır.

Gereklilik	Anlamı	Tipik eşya
CE işareti	AB/Türk ürün direktiflerine uygunluk	Makine, elektronik, tıbbi cihaz, oyuncak
TSE standartları	Türk Standardları Enstitüsü belgelendirmesi	Zorunlu ulusal standardı bulunan ürünler
TAREKS	İthalatta ürün güvenliğinin risk esaslı elektronik denetimi	Güvenlik/uygunluk gözetimine tabi eşya

TAREKS — risk esaslı ithalat denetim sistemi — düzenlemeye tabi sevkiyatları elektronik olarak tarar ve yüksek riskli olanları fiziki muayeneye yönlendirir; bu nedenle sisteme kayıt ile doğru belgeler, eşyanın çekilmesinin ön koşuludur. Uygunlukta yapılan bir hata eşyayı gümrükte durdurur ve durum düzeltilirken depolama masrafları birikir.

Kendi iç pazarında serbestçe satılan bir ürün, Türkiye için otomatik olarak uygun sayılmaz. CE işareti, gereken bir TSE belgesi ya da bir TAREKS referansı; her biri tek başına çekişin koşulu olabilir. Uygunluk gerekliliklerini, eşya bir antrepoda beklerken değil, sevk edilmeden önce teyit edin.

Menşe Kuralları, Vergi ve Gözetim

Verginin ödenip ödenmeyeceği — ve ne kadar ödeneceği — büyük ölçüde menşee bağlıdır. Gümrük Birliği ya da bir serbest ticaret anlaşması kapsamındaki tercihli menşe, vergiyi azaltabilir ya da kaldırabilir ve bir dolaşım veya menşe belgesiyle kanıtlanır: AB ile serbest dolaşımdaki eşya için bir A.TR belgesi ya da ilgili serbest ticaret anlaşması kapsamında bir EUR.1 veya EUR-MED belgesi. Buna karşılık tercihsiz menşe, ticaret politikası savunma araçlarını ve etiketlemeyi belirler.

Menşe aynı zamanda koruyucu yüklerle karşılaşma riskini de belirler. Serbest ticaret anlaşması bulunmayan ülkelerden gelen eşya, temel oranın üzerine İlave Gümrük Vergisi ya da Ek Mali Yükümlülük çekebilir; damping veya sübvansiyona konu ithalat ise ek ticaret politikası savunma önlemleriyle karşılaşabilir. Ayrıca gözetim altındaki eşya — çoğu zaman bir referans değere karşı — izlenir; kota kapsamındaki eşya ise yalnızca belirli bir tavana kadar ya da bir lisans altında ithal edilebilir. Girdilerini işleyip yeniden ihraç etmek üzere ithal eden üreticiler için dahilde işleme ve serbest bölge rejimleri bu yükleri tümüyle askıya alabilir.

Türkiye’den İhracat

İhracatın kendine özgü bir çerçevesi vardır. Sevkiyattan önce ihracatçının, ihracatçıyı kaydeden ve ihracat beyannamesini işleyen bir İhracatçı Birliği’ne (İhracatçı Birlikleri) üye olması gerekir. Üyelik, sonradan halledilecek bir formalite değil, bir ön koşuldur.

Vergi tarafı avantajlıdır. İhracat KDV’den istisnadır ve — önemli biçimde — ihracatçı, eşya ile bunların üretimi için katlandığı yüklenilen KDV’yi indirme veya iade alma hakkını korur; böylece KDV batık bir maliyete dönüşmez. Bu KDV’yi verimli biçimde geri almak, aktif ihracatçılar için tekrar eden bir vergi ve KDV iadesi sürecidir. İhracat finansmanı ise Türk Eximbank tarafından desteklenir; kurum, Türk ihracatçılarını yurt dışı pazarlarda desteklemeye yönelik kredi, teminat ve sigorta sağlar.

KDV istisnası, ancak arkasındaki belgeler kadar sağlamdır. Eksik gümrük çıkış kanıtı ya da uyuşmayan faturalar, yüklenilen KDV iadesini geciktirebilir veya boşa çıkarabilir. İhracat dosyasını ilk sevkiyattan itibaren eksiksiz tutun.

Yaklaşımımız

Türkiye’ye ithalat ya da Türkiye’den ihracat yapan yabancı şirketlere tüm mevzuat zinciri boyunca danışmanlık veriyoruz — eşyayı GTİP/HS koduna göre sınıflandırarak, izin, kayıt ya da uygunluk denetiminin uygulanıp uygulanmadığını teyit ederek ve vergiyi öngörülebilir kılmak için menşe pozisyonunu yapılandırarak. İhracat tarafında İhracatçı Birlikleri üyeliğinde, KDV istisnası ile iade mekaniğinde ve Eximbank desteğine erişimde yardımcı oluyor; itirazları, sonradan kontrol denetimlerini ve doğduğunda uyuşmazlıkları yürütüyoruz. Türkiye’deki ithalat veya ihracat operasyonunuzu görüşmek için bizimle iletişime geçin.